1. Khái niệm

Trong lĩnh vực pháp lý, hồi tố được hiểu là một dạng hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật.

Theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2020, thời điểm có hiệu lực của toàn bộ hoặc một phần văn bản quy phạm pháp luật được quy định tại văn bản đó (nhưng không sớm hơn 07-45 ngày tùy cấp ban hành).

Như vậy, một khi văn bản quy phạm pháp luật hết hiệu lực thì nó sẽ không được vận dụng để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội nó vốn điều chỉnh trong quá khứ nữa.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp cần thiết để bảo đảm lợi ích chung của xã hội, thực hiện các quyền, lợi ích của tổ chức, cá nhân thì dù các hành động đã diễn ra trong quá khứ trước khi có pháp luật điều chỉnh thì vẫn có thể áp dụng pháp luật hiện hành. Việc áp dụng này được gọi là hồi tố.

2. Hồi tố trong pháp luật hình sự.

Tại khoản 1 Điều 152 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 có quy định về hiệu lực trở về trước của văn bản quy phạm pháp luật như sau:

1. Chỉ trong trường hợp thật cần thiết để bảo đảm lợi ích chung của xã hội, thực hiện các quyền, lợi ích của tổ chức, cá nhân được quy định trong luật, nghị quyết của Quốc hội, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan trung ương mới được quy định hiệu lực trở về trước.”

Trên cơ sở đó, hiệu lực hồi tố trong lĩnh vực tố tụng hình sự thường xuyên được áp dụng. Dù hiện nay chưa có định nghĩa cụ thể về hiệu lực hồi tố trong lĩnh vực hình sự, tuy nhiên tại khoản 2, 3 Điều 7 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017 (sau đây gọi chung là BLHS) có quy định về hiệu lực của Bộ luật này như sau:

2. Điều luật quy định một tội phạm mới, một hình phạt nặng hơn, một tình tiết tăng nặng mới hoặc hạn chế phạm vi áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, xóa án tích và quy định khác không có lợi cho người phạm tội, thì không được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật đó có hiệu lực thi hành.

3.Điều luật xóa bỏ một tội phạm, một hình phạt, một tình tiết tăng nặng, quy định một hình phạt nhẹ hơn, một tình tiết giảm nhẹ mới hoặc mở rộng phạm vi áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, tha tù trước thời hạn có điều kiện, xóa án tích và quy định khác có lợi cho người phạm tội, thì được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật đó có hiệu lực thi hành.”

Từ quy định trên, có thể thấy pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành không thừa nhân nguyên tắc hồi tố mà chỉ cho phép vận dụng nguyên tắc này trong một số trường hợp cụ thể theo hướng có lợi cho người phạm tội, việc quy định và áp dụng hiệu lực hồi tố là nguyên tắc thể hiện tính nhân đạo, nhân văn của Nhà nước ta. Cụ thể như sau:

Những quy định bất lợi sẽ không được áp dụng đối với các hành vi phạm tội được phát hiện và xử lý trước khi BLHS này có hiệu lực. Tuy nhiên, những quy định có lợi cho người phạm tội sẽ được áp dụng đối với cả các hành vi đã thực hiện trước khi điều luật có hiệu lực.

Các quy định này chủ yếu theo hướng có lợi cho người phạm tội, tạo điều kiện cho người phạm tội cải tạo và hoàn lương. Tuy nhiên, việc áp dụng này cũng bó hẹp trong một vài trường hợp như:

– Quy định trách nhiệm pháp lý mới đối với hành vi mà vào thời điểm thực hiện hành vi đó pháp luật không quy định trách nhiệm pháp lý.

– Quy định trách nhiệm pháp lý nặng hơn.

– Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt không được quy định hiệu lực trở về trước.

By Tâm

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

0972810901