Nhiều người cho rằng chỉ cần được cha mẹ ghi tên trong di chúc thì chắc chắn sẽ được hưởng di sản khi người để lại di sản qua đời. Tuy nhiên, trên thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Có không ít trường hợp người được chỉ định hưởng di sản lại chết trước chính người lập di chúc. Khi đó, nhiều gia đình băn khoăn liệu phần di sản được để lại trong di chúc có còn hiệu lực hay không, có được chuyển cho con của người đã mất hay phải chia theo pháp luật.

Thực tế, pháp luật dân sự đã có quy định rất rõ về trường hợp này và việc hiểu đúng sẽ giúp các gia đình tránh được những tranh chấp kéo dài.

Được chỉ định trong di chúc → chưa chắc sẽ được nhận di sản

MỤC LỤC BÀI VIẾT

Người được chỉ định hưởng di sản chết trước người lập di chúc thì điều gì xảy ra?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc chỉ phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm người lập di chúc chết.

Nếu người được chỉ định hưởng di sản đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc thì người đó không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế. Vì vậy, họ không còn đủ điều kiện để trở thành người nhận di sản theo nội dung di chúc.

Đây là một trong những trường hợp khá phổ biến khi người lập di chúc sống thêm nhiều năm sau khi lập di chúc nhưng không sửa đổi, bổ sung nội dung.

Phần di chúc dành cho người đã chết có còn hiệu lực không?

Theo quy định tại Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, nếu người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc thì phần di chúc liên quan đến người đó không có hiệu lực pháp luật.

Điều này có nghĩa:

Chỉ phần di chúc liên quan đến người đã chết bị vô hiệu.
Các nội dung còn lại của di chúc vẫn có hiệu lực nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo pháp luật.
Không làm mất hiệu lực toàn bộ di chúc.

Đây là điểm rất nhiều người hiểu nhầm khi cho rằng chỉ cần một phần di chúc vô hiệu thì toàn bộ di chúc đều không còn giá trị.

Di sản sẽ được chia như thế nào?

Sau khi phần di chúc dành cho người đã chết không còn hiệu lực, phần tài sản này sẽ không tự động chuyển sang con của người đó.

Việc chia phần di sản này sẽ phụ thuộc vào từng trường hợp như:

Người lập di chúc có quy định người hưởng thay thế hay không.
Di chúc có nội dung phân chia lại khi một người không còn đủ điều kiện hưởng di sản hay không.
Nếu di chúc không quy định thì phần di sản này thường được chia theo quy định về thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản không được định đoạt bằng di chúc.

Do đó, không phải cứ cha hoặc mẹ được ghi trong di chúc thì con của họ sẽ đương nhiên được hưởng phần tài sản đó.

Có được hưởng thừa kế thế vị không?

Đây là vấn đề thường gây nhầm lẫn.

Nhiều người cho rằng nếu con được chỉ định hưởng di sản nhưng chết trước mẹ thì cháu sẽ tự động được hưởng thay theo nguyên tắc thừa kế thế vị.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều áp dụng thừa kế thế vị.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế thế vị chỉ áp dụng trong trường hợp thừa kế theo pháp luật, khi con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của mình đáng lẽ được hưởng.

Nếu tài sản được định đoạt bằng di chúc, việc cháu có được hưởng hay không còn phụ thuộc vào nội dung di chúc và quy định pháp luật trong từng trường hợp cụ thể.

Vì vậy, cần phân biệt rõ:

Thừa kế theo di chúc.
Thừa kế theo pháp luật.
Thừa kế thế vị.

Việc nhầm lẫn giữa ba chế định này là nguyên nhân dẫn đến rất nhiều tranh chấp trong thực tế.

Những trường hợp cần đặc biệt lưu ý khi lập di chúc

Để hạn chế tranh chấp sau này, người lập di chúc nên:

Thường xuyên rà soát và cập nhật nội dung di chúc khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.
Quy định rõ người được hưởng thay nếu người được chỉ định chết trước mình.
Xác định rõ từng phần tài sản và từng người được hưởng.
Lập di chúc đúng hình thức theo quy định pháp luật.
Công chứng hoặc chứng thực khi cần thiết để tăng giá trị chứng minh.

Một bản di chúc được lập chặt chẽ sẽ giúp hạn chế đáng kể các tranh chấp giữa những người thừa kế.

Vai trò của luật sư trong giải quyết tranh chấp thừa kế

Trong các vụ việc liên quan đến di chúc và thừa kế, luật sư có thể hỗ trợ:

Đánh giá hiệu lực của di chúc.
Xác định người có quyền hưởng di sản.
Phân biệt thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật.
Xác định trường hợp có áp dụng thừa kế thế vị hay không.
Đại diện giải quyết tranh chấp tại Tòa án.
Xây dựng phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Việc có luật sư đồng hành ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế sai sót và giảm thiểu nguy cơ tranh chấp kéo dài.

Kết luận

Việc người được chỉ định hưởng di sản chết trước người lập di chúc không đồng nghĩa với việc phần tài sản đó sẽ tự động được chuyển cho con của họ. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, phần di chúc liên quan đến người đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc sẽ không có hiệu lực. Cách xử lý phần di sản này sẽ phụ thuộc vào nội dung di chúc và các quy định của pháp luật về thừa kế.

Do đó, để bảo đảm ý chí của người lập di chúc được thực hiện đúng và hạn chế tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình, việc lập, sửa đổi hoặc rà soát di chúc định kỳ là hết sức cần thiết. Trong những vụ việc có yếu tố phức tạp, người dân nên tham khảo ý kiến luật sư để được tư vấn và bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả.