Khi được cơ quan công an mời lên làm việc, lấy lời khai, nhiều người thường có tâm lý lo lắng, hoang mang và không biết mình cần trình bày những gì, có được từ chối trả lời hay yêu cầu luật sư tham gia hay không. Đặc biệt, không ít người cho rằng chỉ cần được công an gọi lên lấy lời khai thì đồng nghĩa với việc đã bị khởi tố hoặc có nguy cơ bị bắt.
Thực tế, việc lấy lời khai có thể diễn ra trong nhiều giai đoạn và đối với nhiều tư cách tham gia tố tụng khác nhau. Người được lấy lời khai có thể là người làm chứng, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, bị hại hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Mỗi tư cách có quyền và nghĩa vụ riêng, không phải ai cũng có nghĩa vụ trả lời giống nhau.
Vậy khi công an lấy lời khai, bạn cần tuân thủ những nguyên tắc nào để tránh tự đẩy mình vào tình thế bất lợi? Dưới đây là 07 nguyên tắc quan trọng cần biết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
1. Xác định rõ tư cách của mình trước khi khai báo
Trước khi bắt đầu làm việc, bạn cần xác định mình được triệu tập hoặc mời lên với tư cách gì. Đây là yếu tố quan trọng bởi quyền và nghĩa vụ của người làm chứng, người bị tố giác, bị hại và bị can không hoàn toàn giống nhau.
Nếu bạn là người làm chứng, lời khai có thể được sử dụng để làm rõ những tình tiết liên quan đến vụ việc. Nếu bạn là người bị tố giác, cơ quan có thẩm quyền có thể tiến hành lấy lời khai để xác minh hành vi bị phản ánh. Trong khi đó, nếu đã bị khởi tố với tư cách bị can, việc hỏi cung phải tuân thủ những quy định riêng của pháp luật tố tụng hình sự.
Bạn nên hỏi rõ cán bộ làm việc về tư cách tham gia tố tụng, nội dung vụ việc và lý do được yêu cầu có mặt. Việc xác định đúng tư cách giúp bạn biết mình có những quyền gì, nghĩa vụ nào phải thực hiện và có cần đề nghị luật sư tham gia hay không.
Cần lưu ý, việc được công an mời lên lấy lời khai không đồng nghĩa với việc bạn đã bị khởi tố hoặc chắc chắn sẽ bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, nếu nội dung làm việc liên quan trực tiếp đến hành vi của mình, bạn cần thận trọng và chủ động bảo vệ quyền lợi ngay từ đầu.
2. Khai báo trung thực, không suy đoán hoặc nhận những điều mình không thực hiện
Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất khi công an lấy lời khai là trình bày đúng sự thật, đúng những gì mình biết và trực tiếp chứng kiến. Không nên vì lo lắng, muốn nhanh chóng kết thúc buổi làm việc hoặc muốn giúp người khác mà khai thêm những tình tiết không có thật.
Nếu không nhớ rõ thời gian, địa điểm hoặc diễn biến sự việc, bạn có thể trình bày rằng mình không nhớ chính xác và cần kiểm tra lại. Nếu chỉ nghe người khác kể lại, cần nói rõ đây là thông tin được nghe kể, không phải sự việc bản thân trực tiếp chứng kiến.
Đặc biệt, không nên nhận hành vi mà mình không thực hiện chỉ vì bị gây áp lực hoặc nghĩ rằng nhận cho xong sẽ được về sớm. Lời khai không chính xác có thể gây khó khăn cho việc xác minh sự thật, ảnh hưởng đến quyền lợi của bản thân và những người liên quan.
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, người làm chứng phải trình bày trung thực những tình tiết mình biết; người bị tố giác có quyền trình bày lời khai, ý kiến và đưa ra tài liệu, chứng cứ để bảo vệ mình.
Vì vậy, hãy nhớ rằng khai báo trung thực không có nghĩa là phải đồng ý với mọi nhận định hoặc cáo buộc của người khác. Bạn có quyền giải thích, phản bác những nội dung không đúng và yêu cầu kiểm tra, xác minh các tình tiết liên quan.
3. Biết rõ quyền của mình, không phải câu hỏi nào cũng bắt buộc trả lời giống nhau
Nhiều người cho rằng khi công an hỏi thì phải trả lời tất cả mọi câu hỏi, nếu không sẽ bị xem là chống đối hoặc có dấu hiệu phạm tội. Tuy nhiên, quyền và nghĩa vụ trả lời phụ thuộc vào tư cách tố tụng của từng người.
Đối với người làm chứng, pháp luật quy định nghĩa vụ có mặt theo yêu cầu và khai báo trung thực về những tình tiết mà mình biết. Người làm chứng không được cố ý khai gian hoặc cung cấp thông tin sai sự thật.
Đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định quyền trình bày lời khai, ý kiến, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu và nhờ người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Người thuộc nhóm này phải có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, kiến nghị khởi tố.
Nếu đã bị bắt, bị tạm giữ hoặc bị khởi tố với tư cách bị can, quyền của người bị buộc tội được quy định riêng. Chẳng hạn, người bị giữ, người bị bắt có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội; bị can có quyền trình bày lời khai, ý kiến và không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
Do đó, không nên hiểu rằng mọi người được công an lấy lời khai đều có quyền im lặng tuyệt đối trong mọi tình huống. Nếu chưa rõ tư cách của mình, bạn nên đề nghị giải thích quyền và nghĩa vụ trước khi làm việc, đồng thời trao đổi với luật sư để xác định cách thực hiện quyền phù hợp với trường hợp cụ thể.
4. Đọc kỹ biên bản lấy lời khai trước khi ký tên
Biên bản lấy lời khai là tài liệu quan trọng trong quá trình giải quyết vụ việc hình sự. Những nội dung được ghi nhận trong biên bản có thể được sử dụng để đối chiếu với các tài liệu, chứng cứ khác trong quá trình điều tra và giải quyết vụ án.
Vì vậy, sau khi kết thúc việc khai báo, bạn cần đọc kỹ toàn bộ biên bản trước khi ký. Hãy kiểm tra các thông tin về thời gian, địa điểm, nội dung câu hỏi, câu trả lời và những tình tiết đã trình bày. Đặc biệt, cần chú ý xem lời khai có bị ghi thiếu, ghi sai hoặc diễn đạt khác với ý mình hay không.
Ví dụ, bạn chỉ nói rằng mình có mặt tại địa điểm xảy ra sự việc nhưng biên bản lại ghi thành bạn trực tiếp tham gia hành vi vi phạm. Đây là sự khác biệt rất quan trọng và cần được yêu cầu chỉnh sửa ngay trước khi ký.
Nếu phát hiện nội dung chưa chính xác, bạn có quyền đề nghị sửa đổi, bổ sung hoặc ghi rõ ý kiến của mình vào biên bản theo thủ tục áp dụng. Không nên ký vào tài liệu có nội dung sai lệch chỉ vì cán bộ yêu cầu ký nhanh hoặc vì cho rằng việc chỉnh sửa không còn cần thiết.
Trong trường hợp không đồng ý với một nội dung cụ thể, hãy đề nghị ghi nhận đầy đủ ý kiến phản đối và lý do của mình. Nếu có tài liệu chứng minh lời khai cần được sửa đổi, bạn nên cung cấp hoặc đề nghị ghi nhận việc sẽ bổ sung sau.
Việc đọc kỹ biên bản không phải là hành vi chống đối cơ quan điều tra. Đây là bước cần thiết để bảo đảm nội dung được ghi nhận phản ánh đúng lời trình bày của bạn và hạn chế tranh chấp về sau.
5. Có quyền nhờ luật sư tham gia để bảo vệ quyền lợi
Nhiều người chỉ tìm đến luật sư khi đã bị khởi tố hoặc bị áp dụng biện pháp ngăn chặn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc có luật sư tham gia từ giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có thể giúp người liên quan hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình ngay từ đầu.
Đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, pháp luật cho phép tự bảo vệ hoặc nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp có thể là luật sư hoặc người đủ điều kiện theo quy định pháp luật.
Người bào chữa có những quyền riêng theo tư cách tố tụng, trong đó có quyền tham gia một số hoạt động lấy lời khai, hỏi cung và các hoạt động điều tra khác theo quy định. Phạm vi tham gia cụ thể phụ thuộc vào tư cách của người được bảo vệ và giai đoạn tố tụng.
Luật sư có thể giúp bạn xác định nội dung cần làm rõ, hướng dẫn cách trình bày sự việc, kiểm tra các tài liệu liên quan và đưa ra yêu cầu phù hợp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Đặc biệt, nếu vụ việc liên quan đến tài sản có giá trị lớn, nhiều người cùng bị tố giác hoặc có nguy cơ bị khởi tố, việc trao đổi với luật sư trước buổi làm việc có ý nghĩa quan trọng.
6. Chuẩn bị tài liệu, chứng cứ và yêu cầu ghi nhận những tình tiết có lợi
Khi được yêu cầu lên làm việc, bạn không nên chỉ chuẩn bị tâm lý mà còn cần rà soát các tài liệu có liên quan đến vụ việc. Những giấy tờ, dữ liệu điện tử hoặc thông tin khách quan có thể giúp làm rõ diễn biến sự việc và chứng minh lời trình bày của bạn.
Tùy từng trường hợp, tài liệu cần chuẩn bị có thể là hợp đồng, giấy biên nhận tiền, sao kê giao dịch ngân hàng, tin nhắn, email, hình ảnh, video hoặc thông tin về người trực tiếp chứng kiến sự việc. Nếu nội dung làm việc liên quan đến giao dịch dân sự, tranh chấp tiền bạc hoặc tài sản, việc sắp xếp tài liệu theo trình tự thời gian sẽ giúp bạn trình bày rõ ràng hơn.
Đối với người bị tố giác, quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu được ghi nhận tại Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự. Bạn cũng có quyền trình bày ý kiến về chứng cứ liên quan và đề nghị người có thẩm quyền kiểm tra, đánh giá những tài liệu đó.
Chẳng hạn, nếu bạn bị tố giác có hành vi chiếm đoạt tài sản nhưng thực tế đã chuyển trả tiền theo thỏa thuận, các chứng từ chuyển khoản, tin nhắn xác nhận hoặc tài liệu giao nhận có thể là những thông tin cần được xem xét. Tuy nhiên, giá trị chứng minh của từng tài liệu phải được đánh giá trong tổng thể vụ việc, không phải cứ có một chứng từ là đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự.
Bạn nên giữ bản gốc tài liệu quan trọng, chuẩn bị bản sao để cung cấp khi cần và lưu lại thông tin về việc đã giao nộp tài liệu. Không tự ý chỉnh sửa, xóa dữ liệu hoặc tạo dựng chứng cứ để đối phó với việc xác minh.
7. Bình tĩnh khi làm việc, không ký giấy tờ hoặc thực hiện yêu cầu khi chưa hiểu rõ
Tâm lý lo sợ là điều thường gặp khi làm việc với cơ quan công an. Tuy nhiên, việc mất bình tĩnh, tranh cãi hoặc trả lời vội vàng có thể khiến bạn trình bày thiếu chính xác, bỏ sót những tình tiết quan trọng hoặc hiểu sai nội dung đang được xác minh.
Bạn nên giữ thái độ hợp tác, lịch sự và tập trung trả lời đúng nội dung câu hỏi. Nếu câu hỏi chưa rõ, có nhiều cách hiểu hoặc liên quan đến tình tiết bạn không nhớ chính xác, hãy đề nghị giải thích hoặc cho phép kiểm tra lại thông tin trước khi trả lời.
Đồng thời, cần phân biệt giữa yêu cầu tố tụng hợp pháp và những giấy tờ mà bạn chưa hiểu rõ nội dung. Trước khi ký vào biên bản, bản tường trình, giấy cam kết hoặc tài liệu khác, hãy đọc kỹ và đề nghị giải thích những nội dung chưa rõ. Không nên ký giấy trắng, tài liệu chưa điền đầy đủ hoặc nội dung không phản ánh đúng ý kiến của mình.
Nếu cho rằng quyết định hoặc hành vi tố tụng của người có thẩm quyền ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp, bạn có thể thực hiện quyền khiếu nại theo quy định. Đối với người bị tố giác, quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng được ghi nhận tại Bộ luật Tố tụng hình sự.
Trong trường hợp có dấu hiệu bị đe dọa, ép buộc khai báo hoặc có hành vi vi phạm nghiêm trọng thủ tục, bạn cần bình tĩnh ghi nhận sự việc, đề nghị xử lý theo quy định và trao đổi với luật sư để lựa chọn phương án bảo vệ phù hợp. Không nên dùng lời khai gian dối, chống đối hoặc có hành vi cản trở hoạt động tố tụng để giải quyết tình huống.
Vì sao cần đặc biệt thận trọng khi công an lấy lời khai?
Lời khai là một trong những nguồn thông tin được sử dụng để xác minh vụ việc và đánh giá chứng cứ. Tuy nhiên, lời khai không phải căn cứ duy nhất để kết tội. Đối với bị can, lời nhận tội chỉ có thể được coi là chứng cứ nếu phù hợp với những chứng cứ khác và không được dùng làm chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội theo quy định Bộ luật Tố tụng hình sự.
Điều này có nghĩa là bạn không nên quá hoang mang khi được yêu cầu lấy lời khai, nhưng cũng không nên chủ quan cho rằng chỉ cần giải thích miệng là mọi vấn đề sẽ được giải quyết. Việc cung cấp thông tin chính xác, bảo vệ tài liệu liên quan và thực hiện đúng quyền của mình là những yếu tố cần thiết trong quá trình giải quyết vụ việc.
Đặc biệt, nếu nội dung làm việc có liên quan trực tiếp đến hành vi bị tố giác, có nhiều tình tiết phức tạp hoặc có nguy cơ bị khởi tố, bạn nên cân nhắc nhờ luật sư hỗ trợ để tránh những sai sót không đáng có.
Kết luận
Công an lấy lời khai không đồng nghĩa với việc bạn đã bị khởi tố hoặc chắc chắn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, đây vẫn là hoạt động tố tụng quan trọng, đòi hỏi người được lấy lời khai phải hiểu rõ tư cách, quyền và nghĩa vụ của mình.
Bảy nguyên tắc cần ghi nhớ là: xác định đúng tư cách tố tụng; khai báo trung thực; hiểu rõ quyền của mình; đọc kỹ biên bản trước khi ký; chủ động nhờ luật sư; chuẩn bị chứng cứ và bình tĩnh khi làm việc.
Nếu bạn hoặc người thân đang được công an yêu cầu lấy lời khai trong một vụ việc có dấu hiệu hình sự, hãy chủ động tìm hiểu quy định pháp luật và chuẩn bị phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp. Việc có luật sư đồng hành từ sớm có thể giúp bạn hạn chế rủi ro, làm rõ những tình tiết chưa chính xác và bảo vệ tốt hơn các quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
Văn phòng Luật Công Tâm
Địa chỉ: Tầng 6, số 141 Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô, Hà Nội.
Hotline hỗ trợ 24/7: 0972 810 901 – 0969 545 660
Website Luật Công Tâm
Email: [email protected]
