Chị Lan (tên nhân vật đã được thay đổi) vừa gọi điện đến hotline của Luật Công Tâm với giọng nói đầy lo lắng: “Luật sư ơi, bố em mất cách đây 8 tháng, để lại căn nhà và mảnh đất ở Hà Nội. Gia đình có 4 anh chị em, nhưng anh cả định cư ở Mỹ từ hơn 15 năm nay, gần như không liên lạc được. Em và các em ở Việt Nam muốn làm thủ tục phân chia di sản để sang tên, nhưng công chứng bảo phải có đủ chữ ký của tất cả người thừa kế. Anh ấy không phản hồi tin nhắn, điện thoại cũng không nghe. Em phải làm thế nào? Có thể chia trước phần của những người ở Việt Nam không? Nếu anh ấy không về thì quyền lợi của em bị ảnh hưởng thế nào?”
Đây là tình huống Luật Công Tâm gặp rất nhiều trong thời gian gần đây. Thực trạng xã hội hiện nay cho thấy ngày càng nhiều gia đình Việt Nam có thành viên định cư, làm việc hoặc học tập ở nước ngoài. Khi người thân qua đời, việc phân chia di sản thừa kế trở nên phức tạp hơn rất nhiều vì khoảng cách địa lý, khác biệt về giấy tờ, thủ tục ủy quyền, hợp pháp hóa lãnh sự, và đặc biệt là trường hợp người thừa kế mất liên lạc, không rõ tung tích. Nhiều gia đình bị “treo” tài sản hàng năm trời, không thể sang tên, không thể bán, không thể sử dụng hiệu quả, thậm chí phát sinh tranh chấp gay gắt giữa anh chị em.
Luật Công Tâm nhận thấy rằng phần lớn khách hàng chưa nắm rõ quyền của người thừa kế ở nước ngoài vẫn được bảo vệ bình đẳng theo pháp luật Việt Nam, cũng như các giải pháp pháp lý khi có người không rõ tung tích. Chúng tôi viết bài viết này với mong muốn giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật, các bước thủ tục thực tế, những lưu ý quan trọng về đất đai – nhà ở, và cách bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả nhất. Dù bạn đang ở Việt Nam hay đang sống ở nước ngoài, dù anh chị em còn liên lạc được hay đã mất tung tích, Luật Công Tâm sẽ đồng hành cùng bạn để giải quyết vấn đề một cách minh bạch, đúng luật và giữ gìn tình cảm gia đình.
Bạn đang đọc bài viết này có lẽ cũng đang gặp khó khăn tương tự. Hãy cùng Luật Công Tâm phân tích chi tiết từng khía cạnh, từ căn cứ pháp lý đến thủ tục cụ thể, từ trường hợp người thừa kế ở nước ngoài còn liên lạc được đến trường hợp không rõ tung tích. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn bằng kiến thức chuyên môn và sự tận tâm.
Quyền của người thừa kế ở nước ngoài đối với di sản tại Việt Nam
Pháp luật Việt Nam không phân biệt người thừa kế đang cư trú trong nước hay nước ngoài. Mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền hưởng di sản thừa kế. Theo quy định tại Điều 680 Bộ luật Dân sự năm 2015:
“1. Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản thừa kế có quốc tịch ngay trước khi chết.
- Việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.”
Như vậy, nếu người để lại di sản mang quốc tịch Việt Nam ngay trước khi chết, hoặc di sản là bất động sản tại Việt Nam, thì pháp luật Việt Nam sẽ được áp dụng. Người thừa kế dù đang ở Mỹ, Canada, Úc hay bất kỳ đâu vẫn có quyền hưởng phần di sản của mình theo hàng thừa kế hoặc theo di chúc.
Đối với di sản là động sản (tiền gửi ngân hàng, xe cộ, vàng bạc, cổ phần…), người thừa kế ở nước ngoài nhận đầy đủ phần của mình mà không bị hạn chế về hình thức sở hữu. Đối với nhà đất, quyền sở hữu phụ thuộc vào việc người thừa kế còn giữ quốc tịch Việt Nam hay không, và quy định của Luật Đất đai, Luật Nhà ở hiện hành. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn quốc tịch Việt Nam thường được đứng tên quyền sử dụng đất như công dân trong nước. Trường hợp đã mất quốc tịch hoặc là người nước ngoài thì thường chỉ được nhận giá trị hoặc phải chuyển nhượng trong thời hạn nhất định.
Luật Công Tâm nhấn mạnh với bạn: Việc người thừa kế ở nước ngoài không làm mất đi quyền của họ, cũng không làm mất đi quyền của những người còn lại. Điều quan trọng là phải thực hiện đúng thủ tục để tất cả cùng tham gia hoặc được đại diện hợp pháp.
Hàng thừa kế theo pháp luật khi không có di chúc
Khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản được chia theo hàng thừa kế. Theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015:
“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
- Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
- Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”
Người thừa kế ở nước ngoài thuộc hàng thừa kế nào thì vẫn được hưởng phần bằng những người cùng hàng đang ở Việt Nam. Đây là nguyên tắc bình đẳng mà Luật Công Tâm luôn bảo vệ cho khách hàng.
Thủ tục phân chia di sản khi có người thừa kế ở nước ngoài còn liên lạc được
Khi các bên còn liên lạc và đồng thuận, thủ tục khá thuận lợi thông qua ủy quyền. Các bước cơ bản như sau:
Thứ nhất, người thừa kế ở nước ngoài lập giấy ủy quyền hoặc hợp đồng ủy quyền tại Cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam (Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán) tại nước sở tại. Giấy tờ này phải được hợp pháp hóa lãnh sự (nếu cần) và dịch công chứng sang tiếng Việt.
Thứ hai, người được ủy quyền tại Việt Nam mang toàn bộ hồ sơ (giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế, giấy tờ tài sản, giấy ủy quyền…) đến tổ chức hành nghề công chứng để lập Văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc Văn bản khai nhận di sản.
Thứ ba, công chứng viên thực hiện niêm yết công khai theo quy định trước khi công chứng.
Thứ tư, sau khi có văn bản công chứng, các bên tiến hành sang tên tại cơ quan đăng ký đất đai hoặc thực hiện các thủ tục chuyển quyền đối với động sản.
Luật Công Tâm khuyến khích bạn chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng ngay từ đầu để tránh phải bổ sung nhiều lần, kéo dài thời gian. Chúng tôi thường hỗ trợ khách hàng soạn thảo giấy ủy quyền đúng mẫu, hướng dẫn hợp pháp hóa lãnh sự và đại diện thực hiện toàn bộ thủ tục tại Việt Nam.
Xử lý khi người thừa kế ở nước ngoài không liên lạc được hoặc không rõ tung tích
Đây là trường hợp phức tạp hơn nhiều. Bạn không thể tự ý chia phần của người vắng mặt. Việc thiếu chữ ký của họ sẽ khiến văn bản thỏa thuận phân chia di sản không được công chứng.
Giải pháp pháp lý phổ biến là yêu cầu Tòa án tuyên bố người đó mất tích. Theo quy định tại Điều 68 Bộ luật Dân sự năm 2015:
“1. Khi một người biệt tích 02 năm liền trở lên, mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án có thể tuyên bố người đó mất tích.
Thời hạn 02 năm được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó; nếu không xác định được ngày có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng; nếu không xác định được ngày, tháng có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.
- Trường hợp vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố mất tích xin ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình.
- Quyết định của Tòa án tuyên bố một người mất tích phải được gửi cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người bị tuyên bố mất tích để ghi chú theo quy định của pháp luật về hộ tịch.”
Sau khi có quyết định tuyên bố mất tích, phần di sản của người đó sẽ được quản lý riêng bởi người được Tòa án chỉ định hoặc người đang quản lý tài sản. Các đồng thừa kế còn lại có thể thỏa thuận phân chia phần của mình, còn phần của người mất tích được “treo” chờ họ trở về hoặc được xử lý theo quy định khi có quyết định tuyên bố chết sau này.
Luật Công Tâm lưu ý bạn: Việc tuyên bố mất tích phải tuân thủ đầy đủ thủ tục tìm kiếm, thông báo theo Bộ luật Tố tụng dân sự. Chúng tôi hỗ trợ khách hàng chuẩn bị đơn, thu thập chứng cứ biệt tích và đại diện thực hiện tại Tòa án.
Những lưu ý đặc biệt đối với di sản là nhà đất
Khi di sản là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, bạn cần lưu ý quy định của Luật Đất đai năm 2024 và Luật Nhà ở. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn quốc tịch Việt Nam thường được cấp Giấy chứng nhận. Trường hợp người nước ngoài hoặc người gốc Việt đã mất quốc tịch thì thường không được đứng tên, mà chỉ được nhận giá trị hoặc chuyển nhượng phần thừa kế.
Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế. Bạn nên hành động sớm để không mất quyền.
Cách bảo vệ quyền lợi của bạn một cách hiệu quả
Luật Công Tâm khuyên bạn:
- Thu thập đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và quyền sở hữu tài sản ngay khi có thể.
- Cố gắng liên lạc với người thừa kế ở nước ngoài bằng nhiều kênh (email, mạng xã hội, qua người thân, Đại sứ quán…).
- Nếu không liên lạc được, chuẩn bị hồ sơ yêu cầu tuyên bố mất tích sớm.
- Không tự ý chiếm hữu hoặc định đoạt phần di sản của người khác, tránh phát sinh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý.
- Tham khảo ý kiến luật sư chuyên về thừa kế có yếu tố nước ngoài để tránh sai sót thủ tục.
Luật Công Tâm đã hỗ trợ thành công rất nhiều gia đình trong việc phân chia di sản có người thừa kế ở nước ngoài hoặc không rõ tung tích. Chúng tôi hiểu rằng mỗi vụ việc không chỉ là tài sản mà còn là tình cảm gia đình. Vì vậy, chúng tôi luôn ưu tiên giải pháp hòa giải, thỏa thuận trước khi đưa ra Tòa án.
Nếu bạn đang gặp tình huống tương tự như chị Lan, hoặc có bất kỳ thắc mắc nào về phân chia di sản thừa kế, hãy liên hệ ngay với Luật Công Tâm. Chúng tôi sẵn sàng tư vấn miễn phí ban đầu và đồng hành cùng bạn đến khi vấn đề được giải quyết triệt để.
