Nhiều người cho rằng chỉ cần buông lời chửi bới, xúc phạm hoặc nói những câu khó nghe về người khác thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm đều đương nhiên cấu thành tội phạm. Pháp luật có sự phân biệt giữa hành vi thiếu chuẩn mực trong giao tiếp, xúc phạm thông thường và hành vi làm nhục người khác đạt mức độ nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm của người bị hại. Vậy nếu một người dùng lời nói để xúc phạm nghiêm trọng người khác, liệu có đủ yếu tố cấu thành tội làm nhục người khác hay không? Đây là vấn đề cần được xem xét trên nhiều khía cạnh.
Xúc phạm danh dự người khác không phải lúc nào cũng cấu thành tội phạm
Trong cuộc sống, những mâu thuẫn về tiền bạc, tình cảm, công việc, đất đai hoặc các vấn đề cá nhân có thể khiến một người mất bình tĩnh và sử dụng những lời lẽ thiếu chuẩn mực để công kích người khác. Tuy nhiên, việc có lời nói xúc phạm chưa đồng nghĩa với việc người nói chắc chắn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Để xác định có cấu thành tội làm nhục người khác hay không, cần đánh giá tính chất, mức độ nghiêm trọng của lời nói, hoàn cảnh xảy ra, mục đích của người thực hiện, đối tượng bị xúc phạm và hậu quả đối với danh dự, nhân phẩm của người bị tác động.
Có những trường hợp lời nói xúc phạm xuất phát từ mâu thuẫn nhất thời, diễn ra trong phạm vi riêng tư, chưa đạt đến mức độ nghiêm trọng cần xử lý hình sự. Ngược lại, cũng có những hành vi sử dụng lời lẽ thô tục, hạ thấp, miệt thị, bôi nhọ người khác một cách có chủ đích, kéo dài hoặc thực hiện trước nhiều người, khiến người bị xúc phạm bị tổn thương sâu sắc, bị ảnh hưởng đến uy tín, danh dự, công việc và các mối quan hệ xã hội. Khi đó, hành vi có thể vượt quá giới hạn của một cuộc tranh cãi thông thường và đặt ra vấn đề trách nhiệm pháp lý.
Tội làm nhục người khác được xác định như thế nào?
Tội làm nhục người khác được quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự. Theo quy định này, người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác nếu hành vi đáp ứng đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.
Điểm quan trọng cần chú ý là pháp luật sử dụng dấu hiệu “xúc phạm nghiêm trọng” chứ không phải cứ có lời nói khó nghe, chửi bới hoặc gây mất thiện cảm là mặc nhiên cấu thành tội phạm. Mức độ nghiêm trọng cần được đánh giá dựa trên toàn bộ diễn biến vụ việc, bao gồm nội dung lời nói, cách thức thực hiện, phạm vi người biết đến sự việc, tần suất xúc phạm, mục đích của người thực hiện và những ảnh hưởng thực tế đối với người bị xúc phạm.
Chẳng hạn, một người liên tục sử dụng những lời lẽ mang tính hạ nhục, miệt thị, chửi rủa người khác trước tập thể, tại nơi làm việc hoặc đăng tải nội dung xúc phạm lên mạng xã hội nhằm khiến người đó bị chế giễu, mất uy tín, bị cô lập hoặc tổn thương tinh thần. Những tình tiết này có thể là căn cứ quan trọng để đánh giá tính chất nghiêm trọng của hành vi, thay vì chỉ xem xét một câu nói riêng lẻ.
Dùng lời nói xúc phạm nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Không ít người cho rằng tội làm nhục người khác phải có hành vi đánh đập, ép buộc, lột quần áo, quay video hoặc thực hiện những hành vi làm mất thể diện trước đám đông mới có thể bị xử lý hình sự. Đây là cách hiểu chưa đầy đủ. Trên thực tế, hành vi phạm tội có thể được thực hiện chỉ bằng lời nói nếu nội dung, tính chất và cách thức xúc phạm đạt mức độ nghiêm trọng theo quy định pháp luật.
Những lời nói mang tính chửi rủa, hạ thấp nhân phẩm, miệt thị, chế giễu những đặc điểm riêng tư, xúc phạm danh dự một cách thô bạo hoặc cố tình khiến người khác bị bẽ mặt trước cộng đồng có thể được xem xét là dấu hiệu của hành vi làm nhục người khác. Đặc biệt, nếu người thực hiện biết rõ lời nói của mình gây tổn thương nhưng vẫn cố tình lặp lại, lựa chọn nơi đông người để xúc phạm hoặc sử dụng mạng xã hội nhằm lan truyền nội dung hạ nhục, thì tính chất của hành vi càng cần được xem xét kỹ lưỡng.
Tuy nhiên, để xử lý hình sự, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải chứng minh được các yếu tố cấu thành tội phạm, chứ không thể chỉ dựa vào việc người bị xúc phạm cảm thấy buồn bã, tức giận hoặc cho rằng mình bị tổn thương để kết luận người khác phạm tội.
Xúc phạm trước đám đông, trên mạng xã hội có thể làm tăng mức độ nghiêm trọng
Cùng một nội dung xúc phạm nhưng được thực hiện trong những hoàn cảnh khác nhau có thể dẫn đến cách đánh giá pháp lý khác nhau. Việc một người nói những lời xúc phạm trong cuộc tranh cãi riêng tư sẽ cần được xem xét khác với hành vi cố tình công khai những lời lẽ hạ nhục trước đông người, tại nơi làm việc, trong cuộc họp, trên các hội nhóm mạng xã hội hoặc trên các nền tảng trực tuyến có khả năng lan truyền rộng rãi.
Nếu người thực hiện cố tình sử dụng mạng xã hội để đăng tải bài viết, hình ảnh, video hoặc bình luận nhằm hạ thấp danh dự, nhân phẩm của người khác, khiến nội dung tiếp cận nhiều người, gây ảnh hưởng đến cuộc sống cá nhân, công việc và các mối quan hệ của người bị xúc phạm, thì đây có thể là những tình tiết quan trọng để đánh giá hành vi. Tùy vào tính chất và mức độ, người thực hiện còn có thể phải đối mặt với các hình thức xử lý khác theo quy định pháp luật.
Việc xúc phạm trên không gian mạng không đồng nghĩa cứ đăng bài chửi bới là chắc chắn bị truy cứu hình sự. Cần xác định nội dung cụ thể, mức độ xúc phạm, mục đích, cách thức phát tán và các tình tiết liên quan để đánh giá đúng bản chất vụ việc.
Cần chứng minh những gì khi yêu cầu xử lý hành vi làm nhục người khác?
Khi bị người khác dùng lời nói xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm, người bị hại cần chú ý thu thập và bảo quản các tài liệu có thể chứng minh hành vi đã xảy ra. Trong nhiều vụ việc, lời nói xúc phạm diễn ra trực tiếp, không có người ghi nhận hoặc không được lưu lại, dẫn đến khó khăn khi trình báo và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
Các chứng cứ có thể bao gồm bản ghi âm, video, hình ảnh, tin nhắn, bài đăng trên mạng xã hội, bình luận, dữ liệu điện tử, thông tin về người chứng kiến sự việc hoặc những tài liệu thể hiện nội dung xúc phạm và hoàn cảnh xảy ra. Nếu hành vi diễn ra nhiều lần, người bị xúc phạm nên lưu lại từng lần xảy ra, thời gian, địa điểm, nội dung và những người có liên quan để làm rõ diễn biến sự việc.
Bên cạnh đó, nếu hành vi xúc phạm gây ra những ảnh hưởng thực tế đến tinh thần, công việc, cuộc sống hoặc các mối quan hệ của người bị hại, những tài liệu chứng minh hậu quả này cũng có thể có ý nghĩa trong quá trình xem xét vụ việc. Việc thu thập chứng cứ cần được thực hiện đúng quy định pháp luật, tránh tự ý chỉnh sửa, cắt ghép hoặc phát tán nội dung nhằm trả đũa, bởi điều này có thể khiến người bị hại gặp bất lợi trong quá trình giải quyết.
Người xúc phạm nghiêm trọng danh dự người khác có thể phải chịu hình phạt gì?
Nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự, người thực hiện có thể bị áp dụng các hình thức xử lý hình sự theo quy định. Tùy thuộc vào tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết cụ thể, người phạm tội có thể bị phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù. Trong những trường hợp có tình tiết định khung tăng nặng theo luật định, mức hình phạt có thể nghiêm khắc hơn.
Ngoài trách nhiệm hình sự, người có hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác còn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự nếu gây thiệt hại. Người bị xúc phạm có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật nếu có căn cứ. Việc xử lý hình sự và yêu cầu bồi thường dân sự là những vấn đề có thể được xem xét trên các cơ sở pháp lý khác nhau, tùy thuộc vào vụ việc.
Không phải cứ bị xúc phạm là chắc chắn khởi tố – nhưng cũng đừng xem nhẹ hành vi hạ nhục người khác
Ranh giới giữa lời nói thiếu văn hóa, hành vi xúc phạm thông thường và hành vi phạm tội làm nhục người khác đôi khi không dễ xác định. Nhiều vụ việc xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân nhưng diễn biến ngày càng nghiêm trọng, người xúc phạm cho rằng mình chỉ đang tranh cãi hoặc nói trong lúc nóng giận, trong khi người bị xúc phạm phải chịu những tổn thương kéo dài, bị ảnh hưởng đến danh dự, uy tín và cuộc sống.
Việc đánh giá một hành vi có cấu thành tội làm nhục người khác hay không phải căn cứ vào quy định pháp luật và các chứng cứ cụ thể, không thể chỉ dựa trên cảm nhận chủ quan của một bên. Nếu lời nói có tính chất hạ nhục nghiêm trọng, được thực hiện có chủ đích, gây ảnh hưởng sâu sắc đến danh dự, nhân phẩm của người khác thì người thực hiện không thể mặc nhiên cho rằng mình sẽ không phải chịu trách nhiệm chỉ vì hành vi được thực hiện bằng lời nói, không có tác động vật lý.
Vai trò của luật sư khi bị xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm
Trong những vụ việc có dấu hiệu làm nhục người khác, luật sư có thể hỗ trợ người bị xúc phạm đánh giá mức độ hành vi, xác định căn cứ pháp lý, hướng dẫn thu thập và bảo quản chứng cứ, soạn thảo đơn trình báo hoặc đơn yêu cầu xử lý, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền.
Đối với người bị tố cáo có hành vi xúc phạm, luật sư cũng có thể giúp đánh giá nội dung lời nói, bối cảnh xảy ra sự việc, chứng cứ do các bên cung cấp và những yếu tố cần thiết để xác định liệu hành vi có thực sự đáp ứng dấu hiệu cấu thành tội phạm hay không. Điều này đặc biệt quan trọng trong các vụ việc có mâu thuẫn từ trước, lời khai giữa các bên không thống nhất, chứng cứ bị cắt ghép hoặc hành vi được cho là xúc phạm nhưng chưa rõ mức độ nghiêm trọng.
Việc đánh giá đúng bản chất vụ việc ngay từ đầu giúp các bên tránh những hành động thiếu kiểm soát, hạn chế rủi ro pháp lý và có cơ sở để bảo vệ quyền lợi của mình theo đúng quy định.
Kết luận
Dùng lời nói xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác hoàn toàn có thể cấu thành tội làm nhục người khác, ngay cả khi không có hành vi đánh đập hay tác động vật lý. Tuy nhiên, không phải mọi lời chửi bới, xúc phạm đều mặc nhiên bị xử lý hình sự. Việc xác định có phạm tội hay không phụ thuộc vào tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi, bối cảnh thực hiện, mục đích, chứng cứ và các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật.
Nếu bạn đang bị người khác liên tục chửi bới, miệt thị, hạ nhục trước đám đông hoặc đăng tải nội dung xúc phạm lên mạng xã hội, đừng vội xóa bỏ những chứng cứ quan trọng hay phản ứng bằng những hành vi tương tự. Việc hiểu đúng quy định pháp luật, lưu giữ chứng cứ và có sự hỗ trợ pháp lý kịp thời sẽ giúp bạn bảo vệ danh dự, nhân phẩm và quyền lợi hợp pháp của mình một cách hiệu quả.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
VĂN PHÒNG LUẬT CÔNG TÂM
☎ Hotline: 0972810901 – 0969545660
🌐 Website: luatcongtam.com.vn
📧 Email: [email protected]
