Bị can có quyền yêu cầu đối chất không? Đọc ngay để biết!

Nhiều người cho rằng chỉ cơ quan điều tra mới có quyền quyết định việc đối chất và bị can hoàn toàn không được yêu cầu thực hiện hoạt động này. Chính sự hiểu lầm đó khiến không ít người bỏ lỡ cơ hội làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai, dẫn đến bất lợi trong quá trình giải quyết vụ án. Trên thực tế, pháp luật tố tụng hình sự ghi nhận bị can có quyền đưa ra yêu cầu, đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện các hoạt động điều tra cần thiết, trong đó có việc đề nghị đối chất khi thấy lời khai giữa các bên có mâu thuẫn. Tuy nhiên, việc có tổ chức đối chất hay không vẫn phải do cơ quan có thẩm quyền xem xét trên cơ sở quy định của pháp luật. Vậy bị can có quyền yêu cầu đối chất hay không? Khi nào cơ quan điều tra phải tiến hành đối chất? Hãy cùng tìm hiểu ngay dưới đây.

MỤC LỤC BÀI VIẾT

Đối chất là gì và được thực hiện khi nào?

Đối chất là một hoạt động điều tra được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai của những người tham gia tố tụng. Hoạt động này thường được tiến hành giữa bị can với người làm chứng, bị hại, người tố giác, người bị tố giác hoặc giữa nhiều người có lời khai trái ngược nhau về cùng một tình tiết của vụ án.

Mục đích của đối chất không phải để “ép” một bên phải nhận tội mà nhằm kiểm tra tính chính xác, khách quan của lời khai, làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Khi lời khai giữa các bên có sự khác biệt về những tình tiết quan trọng và không thể làm rõ bằng các biện pháp điều tra khác, cơ quan điều tra có thể quyết định tiến hành đối chất.

Đối chất chỉ được thực hiện khi thật sự cần thiết. Nếu các chứng cứ khác đã đủ để xác định sự thật hoặc mâu thuẫn không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án thì cơ quan điều tra có thể không tiến hành đối chất.

Bị can có quyền yêu cầu đối chất hay không?

Câu trả lời là có. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, bị can có quyền đưa ra yêu cầu, trình bày ý kiến, đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện các hoạt động nhằm làm rõ sự thật khách quan của vụ án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Điều này có nghĩa rằng nếu bị can nhận thấy lời khai của mình bị mâu thuẫn với lời khai của người bị hại, người làm chứng hoặc những người tham gia tố tụng khác thì hoàn toàn có quyền đề nghị cơ quan điều tra tổ chức đối chất để làm rõ nội dung còn chưa thống nhất.

Đây là một trong những quyền tố tụng rất quan trọng nhưng trên thực tế nhiều người không biết hoặc không dám thực hiện. Việc chủ động đề nghị đối chất trong những trường hợp cần thiết có thể giúp làm sáng tỏ nhiều tình tiết quan trọng, tránh việc cơ quan điều tra chỉ dựa trên lời khai của một phía.

Yêu cầu đối chất không đồng nghĩa cơ quan điều tra bắt buộc phải chấp nhận

Đây là điểm mà rất nhiều người hiểu chưa đúng. Pháp luật trao cho bị can quyền đề nghị nhưng không quy định rằng mọi yêu cầu đều phải được chấp nhận.

Sau khi tiếp nhận đề nghị, điều tra viên sẽ xem xét toàn bộ hồ sơ vụ án, đánh giá mức độ mâu thuẫn trong lời khai cũng như sự cần thiết của việc đối chất. Nếu xét thấy việc đối chất có ý nghĩa trong việc xác minh sự thật khách quan thì cơ quan điều tra sẽ quyết định tiến hành.

Ngược lại, nếu những mâu thuẫn đã được giải quyết bằng các chứng cứ khác hoặc việc đối chất không còn cần thiết thì cơ quan điều tra có thể không chấp nhận yêu cầu. Khi đó, quyết định này phải dựa trên căn cứ pháp luật và quá trình điều tra khách quan chứ không phải tùy ý.

Những trường hợp bị can nên đề nghị đối chất

Trong thực tế, không phải vụ án nào cũng cần đối chất. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp việc đề nghị đối chất là hoàn toàn cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi của bị can.

Ví dụ như khi lời khai của người bị hại và bị can hoàn toàn trái ngược nhau về diễn biến sự việc; khi người làm chứng khai không đúng với những gì bị can biết; khi có nhiều lời khai mâu thuẫn về thời gian, địa điểm, hành vi hoặc vai trò của từng người trong vụ án; hoặc khi xuất hiện lời khai mới làm thay đổi bản chất vụ việc.

Trong các trường hợp này, đối chất có thể giúp cơ quan điều tra phát hiện những điểm chưa hợp lý, đánh giá chính xác độ tin cậy của từng lời khai và hạn chế nguy cơ kết luận sai sự thật.

Đối chất có giúp bị can được minh oan không?

Nhiều người kỳ vọng rằng chỉ cần được đối chất thì sẽ chứng minh ngay được mình vô tội. Tuy nhiên, đây là suy nghĩ chưa hoàn toàn chính xác.

Đối chất chỉ là một biện pháp điều tra nhằm kiểm tra và làm rõ lời khai. Kết quả đối chất sẽ được xem xét cùng với toàn bộ chứng cứ khác của vụ án như tài liệu, dữ liệu điện tử, vật chứng, kết luận giám định và các lời khai khác.

Nếu trong quá trình đối chất phát hiện người làm chứng khai không thống nhất, lời khai của bị hại có nhiều điểm mâu thuẫn hoặc xuất hiện tình tiết mới có lợi cho bị can thì đây sẽ là nguồn chứng cứ quan trọng giúp cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá lại vụ án.

Ngược lại, nếu kết quả đối chất củng cố thêm các chứng cứ buộc tội thì hoạt động này cũng có thể làm rõ hơn trách nhiệm hình sự của bị can. Vì vậy, đối chất không mặc nhiên mang lại lợi thế mà phụ thuộc vào nội dung và chứng cứ cụ thể của từng vụ án.

Bị can cần chuẩn bị gì trước khi đối chất?

Nếu được cơ quan điều tra chấp nhận tiến hành đối chất, bị can cần chuẩn bị kỹ nội dung trình bày của mình. Quan trọng nhất là khai báo trung thực, thống nhất với những gì mình đã trình bày trước đó nếu lời khai đó là đúng sự thật.

Bị can không nên vì áp lực tâm lý mà thay đổi lời khai hoặc tranh cãi cảm tính với người đối chất. Điều cần thiết là tập trung vào các tình tiết cụ thể như thời gian, địa điểm, hành vi, những người có mặt và các chứng cứ liên quan.

Trong nhiều vụ án, việc chuẩn bị tốt trước khi đối chất giúp làm nổi bật các điểm bất hợp lý trong lời khai của bên còn lại, tạo cơ sở để cơ quan điều tra xem xét khách quan hơn đối với vụ án.

Vai trò của luật sư khi bị can yêu cầu đối chất

Luật sư có vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá xem vụ án có thật sự cần đối chất hay không. Không phải mọi trường hợp đều nên đề nghị đối chất bởi đôi khi hoạt động này có thể làm phát sinh thêm những bất lợi nếu chiến lược bào chữa chưa được chuẩn bị kỹ.

Luật sư sẽ nghiên cứu hồ sơ, phân tích các mâu thuẫn trong lời khai, xác định nội dung nào cần làm rõ và tư vấn thời điểm phù hợp để đề nghị cơ quan điều tra tiến hành đối chất. Đồng thời, luật sư cũng có thể kiến nghị bổ sung các hoạt động điều tra khác nếu thấy cần thiết nhằm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của bị can.

Sự tham gia của luật sư từ giai đoạn đầu không chỉ giúp bị can hiểu đúng quyền của mình mà còn hạn chế những sai sót trong quá trình khai báo và tham gia các hoạt động điều tra.

Những hiểu lầm phổ biến về quyền yêu cầu đối chất

Không ít người vẫn cho rằng bị can không có quyền yêu cầu đối chất hoặc chỉ khi luật sư đề nghị thì cơ quan điều tra mới xem xét. Đây đều là những quan điểm chưa chính xác.

Thực tế, bị can hoàn toàn có quyền đưa ra đề nghị theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, việc tổ chức đối chất hay không là thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng sau khi đánh giá sự cần thiết đối với việc giải quyết vụ án.

Một hiểu lầm khác là đối chất luôn có lợi cho bị can. Trên thực tế, nếu không chuẩn bị kỹ hoặc đưa ra lời khai thiếu nhất quán thì kết quả đối chất cũng có thể trở thành căn cứ bất lợi. Vì vậy, việc hiểu rõ quyền của mình và có sự hỗ trợ pháp lý phù hợp luôn là yếu tố rất quan trọng.

Kết luận

Bị can có quyền yêu cầu đối chất khi nhận thấy lời khai giữa mình và những người tham gia tố tụng khác có mâu thuẫn cần được làm rõ. Tuy nhiên, quyền yêu cầu không đồng nghĩa với việc cơ quan điều tra bắt buộc phải tiến hành đối chất trong mọi trường hợp. Việc có tổ chức đối chất hay không sẽ phụ thuộc vào tính cần thiết của hoạt động điều tra và đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật.

Trong các vụ án hình sự, việc hiểu đúng quyền của mình có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Nếu vụ án có nhiều lời khai mâu thuẫn hoặc chứng cứ chưa rõ ràng, việc tham khảo ý kiến luật sư và sử dụng đúng quyền yêu cầu đối chất sẽ giúp bị can có thêm cơ hội làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án.