Nhiều người cho rằng khi nhiều người cùng được hưởng di sản thì mỗi người bắt buộc phải nhận một phần bằng nhau. Ngược lại, cũng có người nghĩ rằng chỉ cần các thành viên trong gia đình thống nhất thì muốn chia như thế nào cũng được mà không cần tuân theo quy định pháp luật. Thực tế, cả hai quan điểm này đều chưa hoàn toàn chính xác.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, trong nhiều trường hợp, các đồng thừa kế hoàn toàn có quyền thỏa thuận về việc phân chia di sản và phần được hưởng của mỗi người không nhất thiết phải bằng nhau nếu việc thỏa thuận là tự nguyện, không trái pháp luật và không xâm phạm quyền lợi của người khác.

Vậy pháp luật quy định cụ thể như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu ngay để tránh những tranh chấp không đáng có.

MỤC LỤC BÀI VIẾT

Các đồng thừa kế có bắt buộc phải chia đều di sản không?
Khi nào các đồng thừa kế được quyền chia phần không bằng nhau?
Những điều kiện để thỏa thuận chia thừa kế có giá trị pháp lý
Những trường hợp không được tự ý chia thừa kế theo ý muốn
Văn bản thỏa thuận phân chia di sản có bắt buộc công chứng không?
Rủi ro khi chỉ thỏa thuận bằng miệng
Luật sư hỗ trợ gì khi phân chia di sản thừa kế?
Kết luận

Các đồng thừa kế có bắt buộc phải chia đều di sản không?

Không phải mọi trường hợp các đồng thừa kế đều phải nhận phần di sản bằng nhau.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, nếu người chết không để lại di chúc thì di sản sẽ được chia theo pháp luật. Khi đó, những người cùng hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

Tuy nhiên, sau khi quyền hưởng di sản đã phát sinh, các đồng thừa kế hoàn toàn có quyền tự thỏa thuận lại cách thức phân chia di sản. Việc thỏa thuận này có thể dẫn đến việc một người nhận nhiều hơn, một người nhận ít hơn hoặc có người tự nguyện không nhận phần di sản của mình.

Do đó, nguyên tắc “chia đều” chỉ là nguyên tắc xác định quyền hưởng theo pháp luật ban đầu, chứ không bắt buộc các bên phải nhận đúng phần bằng nhau nếu họ có sự thống nhất.

Khi nào các đồng thừa kế được quyền chia phần không bằng nhau?

Pháp luật tôn trọng quyền tự định đoạt của các đồng thừa kế.

Các bên có thể thống nhất:

Một người nhận toàn bộ nhà đất và thanh toán lại giá trị cho những người còn lại.
Một người tự nguyện nhường toàn bộ phần thừa kế cho anh, chị hoặc em.
Người trực tiếp chăm sóc cha mẹ nhiều năm được các đồng thừa kế thống nhất nhận phần lớn hơn.
Một số người chỉ nhận tiền, người khác nhận hiện vật.
Các bên chia theo nhu cầu thực tế thay vì chia theo tỷ lệ bằng nhau.

Nếu việc thỏa thuận được thực hiện hoàn toàn tự nguyện thì pháp luật công nhận và bảo vệ sự thỏa thuận đó.

Những điều kiện để thỏa thuận chia thừa kế có giá trị pháp lý

Không phải mọi sự thống nhất đều có giá trị pháp lý.

Để việc phân chia di sản không bằng nhau được pháp luật công nhận, cần đáp ứng các điều kiện sau:

Tất cả những người có quyền hưởng di sản đều tham gia hoặc đồng ý.
Người tham gia có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
Việc thỏa thuận hoàn toàn tự nguyện, không bị lừa dối, cưỡng ép hoặc đe dọa.
Nội dung thỏa thuận không trái pháp luật, đạo đức xã hội.
Không làm ảnh hưởng đến quyền của người thừa kế bắt buộc theo quy định của pháp luật.
Đối với di sản là bất động sản, việc lập văn bản và thực hiện công chứng hoặc chứng thực theo quy định sẽ giúp bảo đảm giá trị pháp lý và thuận lợi cho việc sang tên.

Những trường hợp không được tự ý chia thừa kế theo ý muốn

Trong một số trường hợp, dù các bên đã thống nhất nhưng việc phân chia vẫn có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu hoặc không được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận.

Ví dụ:

Có người thừa kế chưa được xác định hoặc bị bỏ sót.
Có người chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự nhưng không có người đại diện hợp pháp.
Có người bị ép buộc ký văn bản phân chia di sản.
Di sản đang phát sinh tranh chấp.
Có căn cứ xác định văn bản thỏa thuận giả tạo hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.

Những trường hợp này thường phát sinh tranh chấp kéo dài và gây khó khăn cho việc sang tên tài sản.

Văn bản thỏa thuận phân chia di sản có bắt buộc công chứng không?

Đối với di sản là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, các đồng thừa kế thường phải lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản để thực hiện thủ tục đăng ký biến động.

Việc công chứng văn bản phân chia di sản không chỉ giúp bảo đảm tính pháp lý mà còn là căn cứ quan trọng để cơ quan đăng ký đất đai thực hiện thủ tục sang tên.

Nếu chỉ thỏa thuận bằng miệng hoặc giấy viết tay trong nhiều trường hợp sẽ không đủ căn cứ để thực hiện các thủ tục hành chính liên quan.

Rủi ro khi chỉ thỏa thuận bằng miệng

Thực tế cho thấy nhiều tranh chấp phát sinh chỉ vì các thành viên trong gia đình quá tin tưởng nhau.

Một số rủi ro phổ biến gồm:

Không chứng minh được nội dung đã thỏa thuận.
Một người thay đổi ý kiến sau nhiều năm.
Không thể sang tên quyền sử dụng đất.
Phát sinh tranh chấp khi tài sản tăng giá.
Người mua tài sản gặp rủi ro vì hồ sơ pháp lý không đầy đủ.
Tốn nhiều thời gian và chi phí để khởi kiện.

Chính vì vậy, mọi thỏa thuận liên quan đến di sản có giá trị lớn nên được lập thành văn bản theo đúng quy định pháp luật.

Luật sư hỗ trợ gì khi phân chia di sản thừa kế?

Trong các vụ việc thừa kế, luật sư có thể hỗ trợ:

Xác định chính xác người có quyền hưởng di sản.
Tư vấn phương án phân chia phù hợp với quy định pháp luật.
Soạn thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản.
Hỗ trợ công chứng và thực hiện thủ tục sang tên.
Đại diện đàm phán giữa các đồng thừa kế.
Bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp tại Tòa án.

Việc có luật sư đồng hành ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế đáng kể nguy cơ tranh chấp và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.

Kết luận

Các đồng thừa kế hoàn toàn có quyền thỏa thuận chia di sản thành các phần không bằng nhau nếu việc thỏa thuận được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, đúng quy định pháp luật và không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Tuy nhiên, đối với những di sản có giá trị lớn, đặc biệt là quyền sử dụng đất và nhà ở, các bên nên lập văn bản thỏa thuận đầy đủ, thực hiện công chứng theo quy định và hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên để tránh những tranh chấp có thể phát sinh trong tương lai.