Nhiều người cho rằng một khi đã bị khởi tố hoặc bị bắt trong vụ án hình sự thì chắc chắn sẽ phải bị tạm giam cho đến khi vụ án kết thúc. Trên thực tế, đây là một quan niệm chưa chính xác. Pháp luật tố tụng hình sự hiện hành quy định nhiều trường hợp bị can, bị cáo vẫn có thể được tại ngoại nếu đáp ứng các điều kiện nhất định. Việc được tại ngoại không đồng nghĩa với việc vô tội mà chỉ là cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng biện pháp ngăn chặn khác thay thế cho biện pháp tạm giam. Vậy điều kiện để được tại ngoại trong vụ án hình sự là gì? 

Hiểu đúng về khái niệm “tại ngoại” trong vụ án hình sự

Theo đúng quy trình, nếu một người có quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát thì Cơ quan điều tra sẽ tiến hành tạm giam bị can để thực hiện các công tác điều tra, tránh trường hợp người này bỏ trốn khỏi nơi cư trú, tiếp tục hành vi phạm tội hay xóa dấu vết phạm tội… Tuy nhiên vẫn có những trường hợp mà căn cứ theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội mà cơ quan chức năng có thể xem xét để không phải tạm giam người này đây chính là được cho tại ngoại. Như vậy, tại ngoại là là hình thức áp dụng đối với đối tượng đang có quyết định điều tra của cơ quan Điều tra nhưng không bị tạm giam.

Trong tố tụng hình sự, tạm giam chỉ là một trong nhiều biện pháp ngăn chặn. Tùy từng trường hợp cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng có thể áp dụng các biện pháp khác như:

• Bảo lĩnh.
• Đặt tiền để bảo đảm.
• Cấm đi khỏi nơi cư trú.

Do đó, không phải mọi bị can, bị cáo đều bắt buộc phải bị tạm giam. Nếu xét thấy không cần thiết phải cách ly người đó khỏi xã hội để phục vụ điều tra, truy tố, xét xử thì cơ quan có thẩm quyền có thể cho họ được tại ngoại theo quy định của pháp luật. Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ những người phạm tội nhẹ mới được tại ngoại. Trên thực tế, việc xem xét cho tại ngoại không chỉ phụ thuộc vào loại tội phạm mà còn căn cứ vào nhân thân, mức độ nguy hiểm của hành vi, khả năng bỏ trốn, nguy cơ tiếp tục phạm tội hoặc cản trở hoạt động tố tụng.

Điều kiện được áp dụng biện pháp bảo lĩnh để tại ngoại

Bảo lĩnh là một trong những biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Đây là trường hợp cá nhân hoặc tổ chức cam kết bảo đảm người bị buộc tội chấp hành đầy đủ nghĩa vụ theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng. Khi xem xét cho bảo lĩnh, cơ quan có thẩm quyền thường đánh giá các yếu tố như:

• Nhân thân tốt, có nơi cư trú rõ ràng.
• Có công việc ổn định.
• Thành khẩn khai báo, hợp tác với cơ quan điều tra.
• Không có dấu hiệu bỏ trốn.
• Không có nguy cơ tiếp tục phạm tội.
• Không có hành vi đe dọa, tác động đến người làm chứng hoặc tiêu hủy chứng cứ.

Sau khi được bảo lĩnh, người được tại ngoại phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo cam kết. Nếu vi phạm, cơ quan tiến hành tố tụng có thể hủy bỏ quyết định bảo lĩnh và áp dụng biện pháp tạm giam.

Điều kiện áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm

Một biện pháp thay thế tạm giam khác được áp dụng khá phổ biến hiện nay là biện pháp đặt tiền để bảo đảm. Đây là trường hợp bị can hoặc người thân thích nộp một khoản tiền theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm người bị buộc tội chấp hành các nghĩa vụ tố tụng. Tuy nhiên, không phải cứ có tiền là chắc chắn được tại ngoại. Việc đặt tiền để bảo đảm chỉ được xem xét khi:

• Tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội không quá nghiêm trọng.
• Người bị buộc tội có nhân thân tốt.
• Có nơi cư trú rõ ràng.
• Không có căn cứ cho rằng sẽ bỏ trốn.
• Không có nguy cơ tiếp tục phạm tội.
• Không có hành vi cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.

Trong thời gian được tại ngoại, người được đặt tiền bảo đảm phải:

• Có mặt theo giấy triệu tập.
• Không bỏ trốn.
• Không tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.
• Không mua chuộc, đe dọa hoặc tác động đến người tham gia tố tụng.
• Không tiêu hủy hoặc làm sai lệch chứng cứ.

Nếu vi phạm các nghĩa vụ này, khoản tiền đã đặt có thể bị tịch thu sung công quỹ nhà nước và người vi phạm có thể bị áp dụng biện pháp tạm giam.

Điều kiện được áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú 

Bên cạnh biện pháp bảo lĩnh và đặt tiền để bảo đảm, pháp luật tố tụng hình sự còn quy định cấm đi khỏi nơi cư trú là một biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam được áp dụng khá phổ biến trong thực tế. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, cấm đi khỏi nơi cư trú là biện pháp yêu cầu bị can, bị cáo không được tự ý rời khỏi phạm vi nơi cư trú của mình và phải có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan tiến hành tố tụng. Để được xem xét áp dụng biện pháp này, người bị buộc tội thường phải đáp ứng các điều kiện như:

• Có nơi cư trú rõ ràng, ổn định.
• Có nhân thân tốt hoặc có nhiều tình tiết giảm nhẹ.
• Không có dấu hiệu bỏ trốn hoặc chuẩn bị bỏ trốn.
• Không có nguy cơ tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.
• Không có khả năng gây khó khăn cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.
• Xét thấy không cần thiết phải áp dụng biện pháp tạm giam.

Trong thực tế, biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú thường được áp dụng đối với những trường hợp:

• Phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng nhưng có nhiều tình tiết giảm nhẹ.
• Người phạm tội lần đầu.
• Có địa chỉ thường trú hoặc tạm trú rõ ràng.
• Thành khẩn khai báo, hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng.
• Có công việc ổn định hoặc đang phải thực hiện nghĩa vụ chăm sóc gia đình.

Nhiều người cho rằng chỉ cần có hộ khẩu hoặc địa chỉ cư trú rõ ràng thì chắc chắn sẽ được áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú. Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa chính xác. Việc có nơi cư trú rõ ràng chỉ là một trong các yếu tố để xem xét. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải đánh giá toàn diện về tính chất vụ án, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội và nguy cơ cản trở quá trình giải quyết vụ án. Nếu người được áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú vi phạm các nghĩa vụ đã cam kết, cơ quan có thẩm quyền có thể hủy bỏ biện pháp này và thay thế bằng biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc hơn, bao gồm cả biện pháp tạm giam.

Vai trò của luật sư trong vụ án hình sự

Việc có được tại ngoại hay không phụ thuộc rất lớn vào hồ sơ vụ án và đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng. Do đó, sự tham gia của luật sư ngay từ giai đoạn đầu thường mang lại nhiều lợi ích quan trọng. Luật sư có thể hỗ trợ:

• Đánh giá khả năng được áp dụng biện pháp thay thế tạm giam.
• Tư vấn lựa chọn hình thức phù hợp.
• Thu thập tài liệu chứng minh nhân thân tốt của bị can, bị cáo.
• Soạn thảo đơn đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn.
• Làm việc với cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người bị buộc tội.

Trong nhiều trường hợp, việc có luật sư hỗ trợ từ sớm để chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và chứng cứ chứng minh các điều kiện được tại ngoại là rất quan trọng.

Kết luận

Không phải mọi trường hợp bị khởi tố hoặc bị bắt trong vụ án hình sự đều bắt buộc phải bị tạm giam. Pháp luật cho phép áp dụng nhiều biện pháp ngăn chặn khác như bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm nếu người bị buộc tội đáp ứng các điều kiện luật định. Việc được tại ngoại phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính chất hành vi phạm tội, nhân thân, nơi cư trú, khả năng bỏ trốn và nguy cơ cản trở hoạt động tố tụng. Vì vậy, khi có nhu cầu xin tại ngoại, người bị buộc tội và gia đình nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ cần thiết và cân nhắc sự hỗ trợ của luật sư để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ

VĂN PHÒNG LUẬT CÔNG TÂM

☎ Hotline: 0972810901 – 0969545660

🌐 Website: luatcongtam.com.vn

📧 Email: [email protected]