Trong tố tụng hình sự, tạm giam là biện pháp ngăn chặn có tính nghiêm khắc cao, trực tiếp hạn chế quyền tự do thân thể của người bị buộc tội trước khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật. Mặc dù đây là công cụ cần thiết để bảo đảm hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, nhưng việc lạm dụng hoặc áp dụng tạm giam chưa thực sự cần thiết có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người, quyền công dân và nguyên tắc suy đoán vô tội.
Xuất phát từ yêu cầu cải cách tư pháp, bảo đảm quyền con người và chủ trương hạn chế tạm giam, mở rộng các biện pháp ngăn chặn thay thế, Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) ngày 15/10/2026 đã bổ sung một chế định đáng chú ý: biện pháp giám sát điện tử tại Điều 134.
Đây không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động tố tụng mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý người bị buộc tội: thay vì cách ly họ khỏi xã hội bằng biện pháp tạm giam, Nhà nước có thể kiểm soát việc đi lại, sinh hoạt và chấp hành nghĩa vụ tố tụng thông qua các phương tiện kỹ thuật. Tuy nhiên, để chế định này thực sự phát huy hiệu quả, cần làm rõ các quy định về điều kiện áp dụng, thẩm quyền của Tòa án và những vấn đề có thể phát sinh trong thực tiễn.
1. Giám sát điện tử – bước phát triển mới trong hệ thống các biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam
Theo Điều 134 Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) ngày 15/10/2026, giám sát điện tử được xác định là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân của bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án có thể quyết định áp dụng biện pháp này.
Điểm đáng chú ý là dự thảo không đặt ra điều kiện phải có cá nhân, cơ quan, tổ chức đứng ra bảo lĩnh hoặc phải có tài sản để đặt tiền bảo đảm. Điều đó giúp mở rộng cơ hội áp dụng biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc hơn đối với những người có nhân thân phù hợp nhưng không có điều kiện kinh tế hoặc không có người thân đủ điều kiện nhận bảo lĩnh.
Khoản 2 Điều 134 quy định người bị áp dụng giám sát điện tử phải làm giấy cam đoan thực hiện năm nhóm nghĩa vụ cơ bản:
Không đi khỏi phạm vi giám sát đã được xác định, trừ trường hợp được phép theo quy định.
Có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan có thẩm quyền, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Không bỏ trốn, không tiếp tục phạm tội.
Không thực hiện các hành vi mua chuộc, cưỡng ép người khác khai báo gian dối, tiêu hủy hoặc giả mạo chứng cứ, tẩu tán tài sản, đe dọa, trả thù người làm chứng, bị hại và những người có liên quan.
Không tháo dỡ, phá hủy hoặc gây rối loạn hoạt động của thiết bị giám sát điện tử.
Đặc biệt, khoản 3 Điều 134 yêu cầu quyết định áp dụng phải xác định rõ phạm vi giám sát. Đây là yếu tố có ý nghĩa quan trọng bởi phạm vi giám sát không chỉ quyết định hiệu quả quản lý người bị buộc tội mà còn trực tiếp giới hạn quyền tự do đi lại, sinh hoạt và lao động của họ.
Về thời hạn, khoản 4 quy định thời gian giám sát điện tử không được vượt quá thời hạn điều tra, truy tố hoặc xét xử tương ứng với từng giai đoạn tố tụng. Đối với người đã bị kết án phạt tù, thời hạn áp dụng không vượt quá khoảng thời gian từ khi tuyên án đến khi đi chấp hành án.
Như vậy, về bản chất, giám sát điện tử tạo ra một phương thức kiểm soát trung gian: người bị buộc tội vẫn được sinh sống trong cộng đồng, tiếp tục lao động, học tập và thực hiện các hoạt động hợp pháp, nhưng phải chịu sự theo dõi bằng phương tiện kỹ thuật và tuân thủ những giới hạn do cơ quan có thẩm quyền xác định.
Điểm tiến bộ của quy định này nằm ở việc chuyển từ tư duy quản lý bằng cách ly sang quản lý bằng kiểm soát có điều kiện. Tuy nhiên, giám sát điện tử chỉ thực sự là biện pháp thay thế nhân văn nếu mức độ hạn chế quyền tự do được thiết kế tương xứng với mục đích tố tụng, không biến việc theo dõi công nghệ thành một hình thức hạn chế tự do quá mức.
2. Đối chiếu với các biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam hiện hành
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, hệ thống biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam đã bao gồm bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm và cấm đi khỏi nơi cư trú. Mỗi biện pháp có điều kiện áp dụng, phương thức kiểm soát và mức độ hạn chế quyền tự do khác nhau.
Thứ nhất, đối với biện pháp bảo lĩnh.
Theo Điều 121 BLTTHS năm 2015, bảo lĩnh được áp dụng căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và nhân thân của bị can, bị cáo. Việc bảo lĩnh phải có cá nhân hoặc cơ quan, tổ chức nhận bảo lĩnh và cam đoan quản lý người được bảo lĩnh.
Ưu điểm của biện pháp này là phát huy vai trò của gia đình, cơ quan, tổ chức trong việc quản lý, giáo dục người bị buộc tội. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc đáng kể vào điều kiện, trách nhiệm và khả năng quản lý của người nhận bảo lĩnh.
Trong khi đó, giám sát điện tử không phụ thuộc vào sự hiện diện của một chủ thể nhận bảo lĩnh. Việc kiểm soát được thực hiện thông qua thiết bị kỹ thuật, qua đó giảm sự phụ thuộc vào điều kiện gia đình và quan hệ xã hội của người bị buộc tội.
Thứ hai, đối với biện pháp đặt tiền để bảo đảm.
Theo Điều 122 BLTTHS năm 2015, người bị buộc tội hoặc người thân thích có thể đặt tiền để bảo đảm thực hiện các nghĩa vụ tố tụng. Trường hợp vi phạm nghĩa vụ cam đoan, người bị áp dụng có thể bị tạm giam và khoản tiền đã đặt bị tịch thu theo quy định.
Ưu điểm của biện pháp này là tạo ra trách nhiệm vật chất, góp phần hạn chế nguy cơ bỏ trốn hoặc vi phạm nghĩa vụ. Tuy nhiên, điều kiện tài chính có thể trở thành rào cản đối với người nghèo, người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn.
Giám sát điện tử khắc phục được hạn chế này khi không lấy khả năng tài chính làm điều kiện áp dụng. Đây là điểm có ý nghĩa đối với việc bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận các biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam.
Thứ ba, đối với biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú.
Theo Điều 123 BLTTHS năm 2015, biện pháp này được áp dụng đối với bị can, bị cáo có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng nhằm bảo đảm sự có mặt theo giấy triệu tập. Người bị áp dụng phải cam đoan không tự ý rời khỏi nơi cư trú và thực hiện các nghĩa vụ tố tụng.
Hạn chế của biện pháp này là cơ chế kiểm soát chủ yếu dựa vào cam kết và hoạt động quản lý của chính quyền địa phương. Việc phát hiện hành vi vi phạm đôi khi không kịp thời, nhất là khi người bị áp dụng di chuyển khỏi địa bàn nhưng chưa bị phát hiện.
Trong khi đó, giám sát điện tử có khả năng ghi nhận vị trí, cảnh báo khi người bị giám sát ra khỏi phạm vi cho phép hoặc có hành vi can thiệp trái phép vào thiết bị. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát và giảm phụ thuộc vào việc kiểm tra trực tiếp.
Có thể khái quát sự khác biệt như sau:
| Tiêu chí | Bảo lĩnh | Đặt tiền bảo đảm | Cấm đi khỏi nơi cư trú | Giám sát điện tử |
|---|---|---|---|---|
| Cơ chế kiểm soát | Người nhận bảo lĩnh | Cam kết tài chính | Cam kết và quản lý địa phương | Thiết bị kỹ thuật |
| Điều kiện đặc thù | Có chủ thể nhận bảo lĩnh | Có khả năng đặt tiền | Có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng | Đáp ứng điều kiện áp dụng và khả năng giám sát |
| Theo dõi vị trí | Không có cơ chế tự động | Không có cơ chế tự động | Chủ yếu quản lý hành chính | Có khả năng theo dõi, cảnh báo |
| Hạn chế chính | Phụ thuộc người bảo lĩnh | Bất bình đẳng về tài chính | Khó phát hiện vi phạm kịp thời | Phụ thuộc hạ tầng và thiết bị |
Nhìn chung, giám sát điện tử không thay thế hoàn toàn các biện pháp hiện hành mà bổ sung thêm một lựa chọn có mức độ kiểm soát cao hơn so với cam kết thông thường nhưng ít nghiêm khắc hơn so với tạm giam. Việc lựa chọn biện pháp nào cần căn cứ vào nguy cơ bỏ trốn, khả năng cản trở tố tụng, nhân thân và hoàn cảnh cụ thể của từng người.
3. Thẩm quyền của Tòa án và Thẩm phán trong việc quyết định, thay đổi, hủy bỏ biện pháp giám sát điện tử
Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi giám sát điện tử liên quan trực tiếp đến quyền tự do thân thể, quyền tự do đi lại và quyền riêng tư của người bị buộc tội.
Về thẩm quyền quyết định áp dụng
Khoản 3 Điều 134 dự thảo quy định những người có thẩm quyền tại khoản 1 Điều 124 và Thẩm phán chủ tọa phiên tòa có quyền ra quyết định giám sát điện tử đối với bị can, bị cáo.
Theo đó, trong phạm vi thẩm quyền luật định, Tòa án có quyền quyết định áp dụng biện pháp này. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung rõ thẩm quyền của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, tạo cơ sở để người tiến hành xét xử chủ động lựa chọn biện pháp ngăn chặn phù hợp thay vì mặc nhiên tiếp tục duy trì tạm giam.
Quyết định của những người thuộc điểm a khoản 1 Điều 124, tức người có thẩm quyền thuộc Cơ quan điều tra, phải được Viện kiểm sát có thẩm quyền phê chuẩn trước khi thi hành. Trong khi đó, quyết định của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa không phải thực hiện thủ tục phê chuẩn này.
Cách thiết kế này thể hiện sự phân định tương đối rõ giữa thẩm quyền trong giai đoạn điều tra và thẩm quyền của Tòa án khi thực hiện chức năng xét xử.
Về thẩm quyền thay đổi, hủy bỏ
Khoản 7 Điều 134 dẫn chiếu việc hủy bỏ hoặc thay thế giám sát điện tử sang quy định chung về hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn.
Theo Điều 137 dự thảo, các biện pháp ngăn chặn phải được hủy bỏ khi xuất hiện những căn cứ luật định như quyết định không khởi tố vụ án, đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án hoặc Tòa án tuyên bị cáo không có tội, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt hoặc áp dụng một số hình phạt không phải tù giam theo quy định.
Đồng thời, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án có trách nhiệm kịp thời hủy bỏ biện pháp ngăn chặn khi xét thấy không còn cần thiết hoặc có thể thay thế bằng biện pháp khác.
Đặc biệt, quy định về thẩm quyền của Tòa án trong giai đoạn chuẩn bị xét xử cần được đặt trong mối liên hệ với Điều 292 dự thảo: sau khi thụ lý vụ án, Chánh án, Phó Chánh án quyết định việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; trường hợp đã phân công Thẩm phán chủ tọa phiên tòa thì Thẩm phán chủ tọa thực hiện thẩm quyền này.
Như vậy, cần phân biệt rõ hai vấn đề: thẩm quyền quyết định áp dụng giám sát điện tử theo Điều 134 và thẩm quyền thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn theo Điều 137 cùng các quy định về thẩm quyền của Tòa án. Không nên hiểu rằng chỉ người đã trực tiếp ra quyết định ban đầu mới có quyền xem xét việc thay đổi hoặc hủy bỏ trong mọi giai đoạn tố tụng.
Một vấn đề cần đặc biệt lưu ý: Khoản 6 Điều 134 quy định người bị giám sát vi phạm nghĩa vụ cam đoan thì bị tạm giam. Quy định này nhằm bảo đảm tính nghiêm minh và hiệu quả phòng ngừa. Tuy nhiên, nếu không làm rõ thế nào là vi phạm, cách thức xác minh và trình tự xử lý, việc chuyển từ giám sát điện tử sang tạm giam có thể dẫn đến hạn chế quyền tự do thân thể chưa thật sự tương xứng.
Do đó, Tòa án cần có cơ chế kiểm tra tính hợp pháp của việc xác định vi phạm, đánh giá mức độ, tính chất và nguyên nhân vi phạm, đặc biệt phải phân biệt hành vi cố ý tháo phá thiết bị, bỏ trốn với trường hợp mất tín hiệu do lỗi kỹ thuật, sự cố điện, viễn thông hoặc thiên tai.
4. Những vướng mắc có thể phát sinh trong thực tiễn xét xử, đặc biệt tại các Tòa án khu vực miền núi, biên giới
Mặc dù giám sát điện tử có nhiều ưu điểm, việc đưa biện pháp này vào thực tiễn không đơn thuần là vấn đề ban hành quy định pháp luật. Hiệu quả áp dụng phụ thuộc rất lớn vào hạ tầng kỹ thuật, khả năng tổ chức quản lý và sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
Thứ nhất, khó khăn về hạ tầng viễn thông và điều kiện địa lý.
Đối với các Tòa án khu vực miền núi, biên giới, địa bàn quản lý thường rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực bị chia cắt bởi núi cao, sông suối. Một số địa phương còn có tình trạng sóng điện thoại, internet không ổn định hoặc mất kết nối trong thời gian dài.
Trong khi đó, giám sát điện tử đòi hỏi thiết bị phải có khả năng truyền dữ liệu liên tục hoặc định kỳ về hệ thống quản lý. Nếu thiết bị mất tín hiệu, cơ quan chức năng sẽ gặp khó khăn trong việc xác định người bị giám sát có thực sự vi phạm phạm vi di chuyển hay chỉ đang ở khu vực không có sóng.
Điều này có thể dẫn đến hai hệ quả trái ngược: một mặt, người bị buộc tội có thể lợi dụng những khoảng trống kỹ thuật để né tránh sự kiểm soát; mặt khác, họ có thể bị đánh giá là vi phạm nghĩa vụ và phải chịu những hậu quả pháp lý bất lợi mặc dù nguyên nhân hoàn toàn khách quan.
Thứ hai, khó khăn trong việc xác định phạm vi giám sát phù hợp.
Khoản 3 Điều 134 yêu cầu quyết định áp dụng phải xác định rõ phạm vi giám sát. Tuy nhiên, đối với địa bàn miền núi, biên giới, việc xác định phạm vi này cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Chẳng hạn, một người bị áp dụng giám sát điện tử sinh sống tại khu vực vùng cao, nơi thường xuyên phải di chuyển đến trung tâm xã để khám chữa bệnh, mua lương thực, làm việc hoặc thực hiện các hoạt động sản xuất. Nếu phạm vi giám sát được thiết lập quá hẹp, người đó có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sinh hoạt bình thường.
Ngược lại, nếu phạm vi giám sát quá rộng, hiệu quả kiểm soát nguy cơ bỏ trốn hoặc tiếp xúc với những người có liên quan đến vụ án có thể bị suy giảm.
Do đó, Tòa án không thể chỉ căn cứ vào địa giới hành chính để xác định phạm vi giám sát mà cần xem xét điều kiện sinh sống, nghề nghiệp, nhu cầu đi lại thiết yếu và đặc điểm địa hình cụ thể.
Thứ ba, khó khăn trong việc phân định trách nhiệm giữa Tòa án và chính quyền địa phương.
Theo khoản 5 Điều 134, người bị áp dụng được giao cho UBND cấp xã nơi cư trú để thi hành biện pháp giám sát điện tử. UBND cấp xã có trách nhiệm quản lý và thông báo vi phạm cho cơ quan đã ra quyết định.
Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ đầy đủ trách nhiệm cụ thể của chính quyền địa phương trong việc kiểm tra tình trạng thiết bị, tiếp nhận cảnh báo, xác minh sự cố và lập hồ sơ về hành vi vi phạm.
Đối với các xã miền núi, biên giới có địa bàn rộng, dân cư phân tán, cán bộ cấp xã còn phải thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước khác, việc bổ sung trách nhiệm giám sát liên tục có thể tạo ra áp lực đáng kể về nhân lực và chuyên môn.
Đặc biệt, nếu xảy ra tình trạng mất kết nối thiết bị hoặc người bị giám sát di chuyển ra khỏi phạm vi cho phép, cần xác định rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm xác minh, ai có quyền đánh giá tính chất vi phạm và chủ thể nào có thẩm quyền quyết định chuyển sang biện pháp tạm giam.
Thứ tư, nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu cá nhân.
Giám sát điện tử có thể ghi nhận vị trí, lịch trình di chuyển và những thông tin liên quan đến đời sống cá nhân của người bị áp dụng. Nếu không có cơ chế giới hạn mục đích thu thập, sử dụng, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu, thông tin cá nhân có nguy cơ bị khai thác vượt quá yêu cầu của hoạt động tố tụng.
Đặc biệt, dữ liệu giám sát có thể phản ánh những thông tin liên quan đến gia đình, công việc, quan hệ xã hội và sinh hoạt thường ngày của người bị buộc tội. Việc để lộ hoặc sử dụng dữ liệu không đúng mục đích có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến danh dự, nhân phẩm và quyền riêng tư của họ.
Thứ năm, khó khăn về kinh phí và năng lực tổ chức thực hiện.
Việc triển khai giám sát điện tử đòi hỏi phải đầu tư thiết bị định vị, hệ thống máy chủ, trung tâm giám sát, phần mềm quản lý, nhân lực vận hành và kinh phí bảo trì.
Nếu ngân sách và nguồn lực không được phân bổ đồng đều, những địa phương khó khăn có thể không đủ điều kiện triển khai. Khi đó, cùng một trường hợp có tính chất, mức độ nguy hiểm và nhân thân tương tự nhưng người bị buộc tội ở địa phương có hạ tầng tốt được áp dụng giám sát điện tử, trong khi người ở địa bàn khó khăn lại phải tiếp tục bị tạm giam.
Đây là nguy cơ tạo ra sự thiếu bình đẳng trong việc tiếp cận các biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam, đi ngược lại mục tiêu nhân văn mà dự thảo hướng đến.
5. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định về biện pháp giám sát điện tử
Từ những phân tích trên, để Điều 134 Dự thảo BLTTHS (sửa đổi) thực sự khả thi và bảo đảm quyền con người, cần nghiên cứu một số giải pháp sau:
Thứ nhất, hoàn thiện các tiêu chí và điều kiện áp dụng giám sát điện tử.
Dự thảo hiện xác định căn cứ áp dụng dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân bị can, bị cáo. Tuy nhiên, để hạn chế việc áp dụng tùy nghi, cần bổ sung các tiêu chí đánh giá cụ thể hơn như:
Mức độ nguy cơ bỏ trốn của người bị buộc tội.
Khả năng tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.
Khả năng cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.
Mức độ ảnh hưởng đến bị hại, người làm chứng và những người có liên quan.
Điều kiện cư trú, nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình và khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của việc giám sát.
Đồng thời, cần quy định rõ nguyên tắc chỉ áp dụng giám sát điện tử khi các biện pháp ít nghiêm khắc hơn không đủ bảo đảm mục đích tố tụng nhưng việc tạm giam chưa thực sự cần thiết.
Cần tránh tình trạng giám sát điện tử trở thành một biện pháp được áp dụng mặc định thay cho cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm.
Thứ hai, làm rõ thẩm quyền và trách nhiệm của Tòa án, Thẩm phán.
Cần có hướng dẫn cụ thể về trình tự xem xét đề nghị áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp giám sát điện tử trong từng giai đoạn tố tụng.
Đặc biệt, cần xác định rõ trách nhiệm của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa trong việc xem xét tính cần thiết, tính tương xứng của biện pháp; quyền tiếp cận thông tin về tình trạng thiết bị; cũng như trách nhiệm kiểm tra căn cứ chuyển từ giám sát điện tử sang tạm giam.
Nên bổ sung cơ chế để người bị giám sát hoặc người bào chữa có quyền trình bày ý kiến, cung cấp tài liệu chứng minh việc không tuân thủ nghĩa vụ xuất phát từ nguyên nhân khách quan.
Việc đánh giá vi phạm phải dựa trên chứng cứ khách quan, không thể chỉ căn cứ vào cảnh báo tự động của thiết bị mà mặc nhiên xác định người bị buộc tội có hành vi vi phạm.
Thứ ba, xây dựng cơ chế xử lý sự cố kỹ thuật và bảo đảm giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử.
Cần quy định rõ quy trình ghi nhận, trích xuất, lưu trữ, bảo quản và kiểm tra dữ liệu do thiết bị giám sát điện tử tạo ra.
Dữ liệu phải bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất và có thể kiểm chứng khi phát sinh tranh chấp. Người bị buộc tội và người bào chữa cần được tạo điều kiện tiếp cận những dữ liệu liên quan trực tiếp đến việc xác định hành vi vi phạm, theo trình tự luật định.
Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phân loại sự cố, bao gồm:
Vi phạm có chủ ý như tháo phá thiết bị, cố tình làm gián đoạn tín hiệu hoặc rời khỏi phạm vi giám sát trái phép.
Sự cố kỹ thuật do thiết bị hỏng hóc, hết pin hoặc lỗi hệ thống.
Sự cố khách quan do thiên tai, mất điện, mất sóng viễn thông hoặc những trở ngại không thể khắc phục kịp thời.
Đối với trường hợp vi phạm do nguyên nhân khách quan, cần có cơ chế xác minh và khắc phục trước khi xem xét áp dụng biện pháp nghiêm khắc hơn.
Thứ tư, thiết kế cơ chế triển khai linh hoạt đối với các Tòa án khu vực miền núi, biên giới.
Không nên áp dụng một mô hình giám sát điện tử cứng nhắc cho mọi địa phương. Cần xây dựng lộ trình triển khai theo điều kiện thực tế, ưu tiên thí điểm tại những địa bàn có hạ tầng kỹ thuật tương đối ổn định, sau đó đánh giá và mở rộng.
Đối với các địa bàn miền núi, biên giới, cần có giải pháp công nghệ dự phòng khi mất kết nối, thiết bị có khả năng lưu trữ dữ liệu ngoại tuyến và tự động đồng bộ khi khôi phục tín hiệu.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần bố trí ngân sách riêng để đầu tư thiết bị, nâng cấp hạ tầng viễn thông, xây dựng hệ thống giám sát tập trung và đào tạo cán bộ thực hiện. Không nên để khó khăn về kinh phí hoặc địa lý trở thành lý do khiến người bị buộc tội không được tiếp cận biện pháp thay thế tạm giam.
Thứ năm, tăng cường cơ chế bảo vệ quyền riêng tư và kiểm soát việc sử dụng dữ liệu.
Cần quy định rõ những chủ thể được quyền tiếp cận dữ liệu giám sát, mục đích sử dụng, thời hạn lưu trữ và trách nhiệm bảo mật.
Dữ liệu chỉ được sử dụng phục vụ mục đích tố tụng hợp pháp, không được tùy tiện cung cấp cho bên thứ ba hoặc khai thác ngoài phạm vi cần thiết. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm hành vi truy cập, tiết lộ hoặc sử dụng trái phép dữ liệu.
Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm giám sát điện tử không trở thành công cụ xâm phạm đời sống riêng tư của người bị buộc tội.
6. Kết luận
Việc bổ sung biện pháp giám sát điện tử tại Điều 134 Dự thảo BLTTHS (sửa đổi) ngày 15/10/2026 là bước tiến đáng ghi nhận trong quá trình hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Quy định này không chỉ mở rộng các lựa chọn thay thế tạm giam mà còn thể hiện tư duy tiến bộ trong việc cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm với nhiệm vụ bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Tuy nhiên, một quy định pháp luật tiến bộ chỉ thực sự có giá trị khi có khả năng triển khai đồng bộ và hiệu quả trong thực tiễn. Những khó khăn về hạ tầng công nghệ, điều kiện địa lý, nguồn nhân lực, kinh phí và cơ chế kiểm soát dữ liệu tại các Tòa án khu vực miền núi, biên giới cần được xem xét ngay từ quá trình xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành.
Đặc biệt, cần khẳng định vai trò của Tòa án và Thẩm phán trong việc kiểm soát tính cần thiết, hợp pháp và tương xứng của biện pháp giám sát điện tử. Việc hạn chế tạm giam không đồng nghĩa với việc thay thế bằng một hình thức kiểm soát khác có mức độ xâm phạm quyền tự do tương đương nhưng thiếu cơ chế bảo vệ pháp lý.
Mục tiêu cuối cùng của cải cách tố tụng hình sự không phải là tăng cường giám sát bằng mọi giá, mà là lựa chọn biện pháp ngăn chặn phù hợp nhất, ít hạn chế quyền con người nhất nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả của hoạt động tố tụng. Đây chính là yêu cầu cốt lõi cần được quán triệt khi hoàn thiện và tổ chức thực hiện chế định giám sát điện tử trong thời gian tới.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
VĂN PHÒNG LUẬT CÔNG TÂM
☎ Hotline: 0972810901 – 0969545660
🌐 Website: luatcongtam.com.vn
📧 Email: [email protected]
