Nhiều người cho rằng khi một người đã lập di chúc và ghi rõ ai được hưởng tài sản thì những người không có tên trong di chúc sẽ hoàn toàn mất quyền thừa kế. Tuy nhiên, đây là một quan niệm chưa chính xác. Trong một số trường hợp đặc biệt, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của một số người thân thích bằng cách cho họ được hưởng một phần di sản nhất định dù không được chỉ định trong di chúc. Đây được gọi là “suất thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc” hay còn gọi là “suất thừa kế bắt buộc”. Vậy ai là người được hưởng quyền lợi này, cách tính ra sao và khi nào vẫn không được hưởng?
Ai là người được hưởng suất thừa kế bắt buộc này?
Pháp luật thừa kế tôn trọng ý chí của người lập di chúc nhưng đồng thời cũng bảo vệ một số đối tượng đặc biệt có mối quan hệ gắn bó hoặc phụ thuộc với người để lại di sản. Theo quy định hiện hành, những người sau đây có thể được hưởng suất thừa kế bắt buộc dù không được người chết cho hưởng tài sản trong di chúc hoặc chỉ được cho hưởng ít hơn phần mà pháp luật quy định:
- Cha, mẹ của người để lại di sản: Cha mẹ là những người có công sinh thành, nuôi dưỡng và thuộc nhóm được pháp luật ưu tiên bảo vệ quyền thừa kế
- Vợ hoặc chồng của người để lại di sản: Người còn sống trong quan hệ hôn nhân hợp pháp thường là người chịu ảnh hưởng trực tiếp khi người khi qua đời, Vì vậy, pháp luật bảo đảm cho họ một phần di sản tối thiểu.
- Con chưa thành niên: Do chưa có khả năng tự lập hoàn toàn về kinh tế nên con dưới 18 tuổi được pháp luật dành sự bảo vệ đặc biệt trong quan hệ thừa kế
- Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động: Đây là trường hợp người con đã đủ tuổi trưởng thành nhưng vì bệnh tật, khuyết tật hoặc tình trạng sức khoẻ đặc biệt mà không thể tự nuôi sống bản thân
Nhiều người bất ngờ khi biết rằng ngay cả khi di chúc hoàn toàn hợp pháp và không hề nhắc đến những người này thì họ vẫn có thể được hưởng một phần di sản theo quy định của pháp luật.
Cách tính giá trị một suất thừa kế bắt buộc là bao nhiêu?
Đây là vấn đề thường gây nhầm lẫn nhất trong thực tiễn. Nhiều người cho rằng người thừa kế bắt buộc sẽ được hưởng phần bằng với những người thừa kế khác. Tuy nhiên, pháp luật không quy định như vậy. Người thuộc diện hưởng thừa kế bắt buộc sẽ được nhận ít nhất bằng hai phần ba (2/3) suất thừa kế theo pháp luật.
Trên thực tế, Tòa án sẽ giả định nếu không có di chúc, toàn bộ khối di sản của người chết sẽ được chia đều theo pháp luật cho những người ở hàng thừa kế thứ nhất. Giá trị của một phần chia đều đó gọi là “suất thừa kế theo pháp luật”. Người thuộc diện Điều 644 sẽ được nhận số tài sản bằng đúng 2/3 giá trị của suất giả định đó.
Ví dụ: Người chết để lại khối tài sản trị giá 1,2 tỷ đồng, hàng thừa kế thứ nhất có 4 người (vợ và 3 con). Nếu chia theo luật, mỗi người được 300 triệu đồng. Tuy nhiên, người chồng lập di chúc cho hết 3 người con, không cho người vợ đồng nào. Lúc này, người vợ thuộc diện Điều 644 nên dù di chúc không cho, bà vẫn đương nhiên được hưởng: 2/3 Phần di sản của 3 người con trong di chúc sẽ bị trích khấu trừ để trả đủ 200 triệu cho người vợ.
Như vậy, dù di chúc không cho hưởng hoặc chỉ cho hưởng một khoản thấp hơn 400 triệu đồng thì người thuộc diện thừa kế bắt buộc vẫn có quyền yêu cầu bảo vệ phần di sản tối thiểu của mình. Chính vì vậy, khi lập di chúc hoặc phân chia di sản, việc xác định đầy đủ những người thuộc diện thừa kế bắt buộc là vô cùng quan trọng để tránh phát sinh tranh chấp sau này.
Trường hợp nào thuộc nhóm đối tượng trên nhưng vẫn không được hưởng?
Không phải cứ thuộc diện cha mẹ, vợ chồng hoặc con chưa thành niên là chắc chắn được hưởng suất thừa kế bắt buộc.
Pháp luật vẫn quy định một số trường hợp bị loại trừ quyền hưởng di sản:
- Người từ chối nhận di sản: Một người hoàn toàn có quyền từ chối nhận phần di sản thừa kế của mình nếu việc từ chối không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác. Khi đã từ chối nhận di sản hợp lệ thì họ sẽ không được hưởng suất thừa kế bắt buộc.
- Người không có quyền hưởng di sản: Một số trường hợp bị pháp luật tước quyền hưởng thừa kế như:
- Cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản;
- Có hành vi ngược đãi nghiêm trọng hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;
- Lừa dối, cưỡng ép hoặc giả mạo di chúc nhằm hưởng tài sản trái pháp luật.
Như vậy, quyền lợi này sẽ lập tức bị tước bỏ nếu người đó rơi vào các trường hợp nêu trên
Vai trò của luật sư trong tranh chấp thừa kế
Các tranh chấp liên quan đến thừa kế thường rất phức tạp. Luật sư có thể hỗ trợ:
- Xác định ai thuộc diện hưởng thừa kế bắt buộc.
- Xác định chính xác phần di sản được hưởng.
- Đánh giá hiệu lực pháp lý của di chúc.
- Thu thập tài liệu, chứng cứ liên quan.
- Soạn thảo hồ sơ khởi kiện hoặc bảo vệ quyền lợi tại Tòa án.
- Tư vấn phương án giải quyết tranh chấp hiệu quả.
Sự hỗ trợ của luật sư giúp hạn chế sai sót pháp lý và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
Kết luận
Quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là một trong những quy định mang tính nhân đạo sâu sắc của pháp luật Việt Nam. Dù người chết đã lập di chúc, cha mẹ, vợ chồng, con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động vẫn có thể được hưởng một phần di sản tối thiểu theo luật định. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều đương nhiên được hưởng mà còn phải xem xét các căn cứ loại trừ quyền thừa kế. Việc hiểu đúng quy định về suất thừa kế bắt buộc sẽ giúp mỗi người bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp của mình và hạn chế những tranh chấp không đáng có trong gia đình.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
VĂN PHÒNG LUẬT CÔNG TÂM
☎ Hotline: 0972810901 – 0969545660
🌐 Website: luatcongtam.com.vn
📧 Email: [email protected]
