Nhiều người cho rằng cứ là tài sản của người đã mất thì những người thừa kế đều có quyền yêu cầu chia theo quy định của pháp luật. Chính vì suy nghĩ này mà không ít tranh chấp phát sinh khi một số thành viên trong gia đình yêu cầu chia cả phần tài sản mà người chết đã dành riêng cho việc thờ cúng. Tuy nhiên, pháp luật về thừa kế lại có quy định rất đặc biệt đối với loại tài sản này. Nếu di sản đã được người để lại di sản xác định rõ là dùng vào việc thờ cúng thì trong nhiều trường hợp, tài sản đó sẽ không được chia thừa kế như các tài sản thông thường. Hiểu đúng quy định sẽ giúp bạn bảo vệ được ý chí của người đã khuất cũng như có căn cứ để bác bỏ những yêu cầu chia di sản không phù hợp.
Pháp luật tôn trọng ý chí của người để lại di sản
Một trong những nguyên tắc quan trọng của pháp luật thừa kế là tôn trọng ý chí của người để lại tài sản. Nếu người lập di chúc còn minh mẫn, tự nguyện và nội dung di chúc hợp pháp thì việc dành một phần tài sản cho thờ cúng phải được những người còn sống tôn trọng.
Ý chí của người để lại di sản không chỉ thể hiện quyền sở hữu đối với tài sản mà còn phản ánh mong muốn gìn giữ giá trị tinh thần, truyền thống gia đình và nơi thờ tự tổ tiên. Vì vậy, nếu chỉ vì lợi ích kinh tế mà yêu cầu chia phần tài sản đã được xác định dùng vào việc thờ cúng thì rất dễ bị Tòa án bác bỏ nếu đủ căn cứ chứng minh di chúc hợp pháp và người lập di chúc đã xác định rõ mục đích sử dụng tài sản.
Tài sản thờ cúng không đồng nghĩa với việc không có người quản lý
Không ít người lầm tưởng rằng tài sản dùng vào việc thờ cúng sẽ không thuộc quyền quản lý của bất kỳ ai. Trên thực tế, người lập di chúc có thể chỉ định một cá nhân hoặc nhiều người quản lý phần tài sản này. Người được chỉ định không trở thành chủ sở hữu riêng của tài sản mà chỉ có trách nhiệm quản lý, bảo quản và sử dụng đúng mục đích thờ cúng theo ý chí của người đã mất.
Nếu người được giao quản lý sử dụng tài sản vào mục đích cá nhân, bán tài sản, chuyển nhượng hoặc làm trái với nội dung di chúc thì các đồng thừa kế hoặc người có quyền lợi liên quan hoàn toàn có thể yêu cầu thay đổi người quản lý hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết để bảo vệ đúng mục đích của phần di sản thờ cúng.
Không phải mọi trường hợp đều được công nhận là di sản thờ cúng
Một sai lầm phổ biến là chỉ cần gia đình nhiều năm sử dụng nhà hoặc đất để thờ cúng thì tài sản đó sẽ đương nhiên không được chia thừa kế. Thực tế không phải như vậy.
Muốn được xác định là di sản dùng vào việc thờ cúng thì trước hết phải có căn cứ thể hiện rõ ý chí của người để lại di sản, thường là thông qua di chúc hợp pháp. Nếu không có di chúc hoặc nội dung di chúc không xác định rõ tài sản nào được dành riêng để thờ cúng thì rất khó để coi toàn bộ tài sản đó là di sản thờ cúng nhằm loại trừ quyền yêu cầu chia của những người thừa kế.
Trong nhiều vụ án, chỉ vì không chứng minh được ý chí của người đã mất mà tài sản vẫn bị chia theo quy định của pháp luật mặc dù nhiều thành viên trong gia đình cho rằng đó là nhà thờ tổ hoặc đất hương hỏa.
Khi nào có thể bác yêu cầu chia di sản?
Trong thực tế xét xử, yêu cầu chia di sản thường bị bác nếu có đủ căn cứ chứng minh phần tài sản đang tranh chấp là di sản dùng vào việc thờ cúng theo đúng quy định pháp luật.
Chẳng hạn, di chúc ghi rõ căn nhà hoặc thửa đất được giữ lại làm nơi thờ cúng tổ tiên; người lập di chúc chỉ định người quản lý tài sản; nội dung di chúc hợp pháp; việc sử dụng tài sản nhiều năm đúng với mục đích thờ cúng và không có căn cứ làm mất hiệu lực của di chúc. Khi hội đủ những điều kiện này thì khả năng Tòa án chấp nhận yêu cầu chia tài sản là rất thấp.
Ngược lại, nếu người yêu cầu chia chứng minh được di chúc vô hiệu hoặc tài sản không đáp ứng điều kiện là di sản thờ cúng thì tranh chấp sẽ được xem xét theo quy định chung về chia di sản thừa kế.
Vì sao nhiều tranh chấp về di sản thờ cúng vẫn xảy ra?
Nguyên nhân lớn nhất là nhiều gia đình chỉ thỏa thuận bằng lời nói mà không có di chúc hoặc không thể hiện rõ ý chí của người để lại tài sản. Sau khi người đó qua đời, mỗi người lại có một cách hiểu khác nhau về mục đích sử dụng tài sản dẫn đến tranh chấp kéo dài.
Bên cạnh đó, nhiều người nhầm lẫn giữa tài sản đang được sử dụng để đặt bàn thờ với tài sản được pháp luật xác định là di sản dùng vào việc thờ cúng. Hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau. Không phải cứ trong nhà có bàn thờ hoặc đất có nhà thờ họ thì toàn bộ tài sản đều không được chia thừa kế.
Vai trò của luật sư khi xảy ra tranh chấp về di sản thờ cúng
Đối với các vụ án liên quan đến tài sản thờ cúng, luật sư có vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá hiệu lực của di chúc, xác định ý chí của người để lại di sản và thu thập các chứng cứ chứng minh mục đích sử dụng tài sản.
Trong nhiều trường hợp, chỉ cần chứng minh được người lập di chúc đã xác định rõ phần tài sản dành cho việc thờ cúng và di chúc đáp ứng đầy đủ điều kiện có hiệu lực thì đây sẽ là căn cứ quan trọng để đề nghị Tòa án bác yêu cầu chia di sản. Ngược lại, nếu đại diện cho người yêu cầu chia, luật sư cũng sẽ xem xét tính hợp pháp của di chúc, điều kiện của tài sản và các quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ.
Kết luận
Không phải mọi tài sản của người đã mất đều được chia cho những người thừa kế. Nếu người để lại di sản đã lập di chúc hợp pháp và dành riêng một phần tài sản để phục vụ việc thờ cúng thì phần tài sản đó về nguyên tắc sẽ không được chia thừa kế như các tài sản thông thường. Đây là quy định nhằm bảo vệ quyền định đoạt của người để lại di sản cũng như gìn giữ các giá trị truyền thống của gia đình.
Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp, cần xem xét kỹ nội dung di chúc, mục đích sử dụng tài sản, điều kiện có hiệu lực của di chúc và các quy định của Bộ luật Dân sự trước khi yêu cầu chia di sản. Việc hiểu đúng pháp luật và chuẩn bị đầy đủ chứng cứ sẽ giúp bạn có cơ sở vững chắc để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình cũng như bác bỏ những yêu cầu chia thừa kế không có căn cứ.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
VĂN PHÒNG LUẬT CÔNG TÂM
☎ Hotline: 0972810901 – 0969545660
🌐 Website: luatcongtam.com.vn
📧 Email: [email protected]
