Trong cuộc sống, chỉ một vụ va chạm giao thông, một mâu thuẫn nhỏ dẫn đến xô xát hoặc một hành vi cố ý gây thương tích cũng có thể khiến người bị hại phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng. Có người phải nằm viện nhiều tháng, mất khả năng lao động, gián đoạn công việc và thu nhập. Có gia đình phải vay mượn để thanh toán viện phí, chi phí phẫu thuật, phục hồi chức năng. Thậm chí, có những vụ việc để lại thương tật vĩnh viễn hoặc cướp đi tính mạng của một người, khiến những người thân trong gia đình phải gánh chịu tổn thất không gì bù đắp được.

Trên thực tế, sau khi tai nạn hoặc hành vi xâm phạm sức khỏe xảy ra, vấn đề khiến nhiều nạn nhân băn khoăn không chỉ là người gây ra sự việc có bị xử lý hình sự hay không, mà còn là: Ai phải chịu trách nhiệm thanh toán chi phí điều trị? Tiền lương bị mất trong thời gian nằm viện có được yêu cầu bồi thường không? Người nhà phải nghỉ làm để chăm sóc nạn nhân có được tính chi phí không? Nếu người gây thương tích không có khả năng tài chính thì quyền lợi của người bị hại được giải quyết như thế nào? Trường hợp hai bên không thống nhất được mức bồi thường, nạn nhân có thể khởi kiện ra Tòa án hay không?

Đây là những vấn đề thường xuyên phát sinh trong các tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Đáng chú ý, không ít người bị thiệt hại vì thiếu hiểu biết pháp luật nên chỉ yêu cầu thanh toán viện phí trước mắt mà bỏ qua các khoản thiệt hại khác như thu nhập bị mất, chi phí chăm sóc, chi phí phục hồi sức khỏe và tiền bù đắp tổn thất về tinh thần. Một số trường hợp khác lại ký giấy cam kết nhận tiền, xác nhận đã giải quyết xong toàn bộ trách nhiệm bồi thường khi chưa đánh giá đầy đủ hậu quả thương tích.

Luật Công Tâm từng tiếp nhận những tình huống khách hàng đặt ra với nội dung tương tự: Một người bị đánh gây thương tích phải phẫu thuật, nằm viện và nghỉ làm trong thời gian dài. Người gây thương tích chỉ đồng ý thanh toán một phần viện phí, không chấp nhận bồi thường tiền công bị mất và cho rằng đã bị xử lý hình sự thì không phải trả thêm tiền. Trong một tình huống khác, nạn nhân bị tai nạn giao thông, phải điều trị liên tục nhưng bên gây tai nạn chỉ muốn hỗ trợ một khoản tiền cố định, không căn cứ vào các chi phí thực tế.

Vậy trong những trường hợp này, pháp luật bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại như thế nào? Nạn nhân được yêu cầu bồi thường những khoản tiền nào? Việc yêu cầu bồi thường được thực hiện trong vụ án hình sự hay phải khởi kiện bằng một vụ án dân sự riêng?

TRANH CHẤP BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG LÀ GÌ?

Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là trách nhiệm pháp lý phát sinh khi một cá nhân, tổ chức có hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc quyền, lợi ích hợp pháp khác của chủ thể khác và gây ra thiệt hại theo quy định pháp luật.

Khác với trách nhiệm bồi thường do vi phạm hợp đồng, trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng không nhất thiết phải xuất phát từ một thỏa thuận hay quan hệ hợp đồng có trước giữa các bên.

Ví dụ:

• A điều khiển xe ô tô thiếu chú ý quan sát, gây tai nạn khiến B bị gãy chân và phải phẫu thuật. A có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho B theo quy định pháp luật.
• A và B xảy ra mâu thuẫn. A dùng hung khí đánh B gây thương tích. Ngoài trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, A còn phải xem xét trách nhiệm bồi thường những thiệt hại đã gây ra.
• Một người điều khiển phương tiện giao thông gây tai nạn làm hư hỏng xe máy, điện thoại và khiến nạn nhân phải nghỉ làm. Người có trách nhiệm bồi thường có thể phải thanh toán cả thiệt hại về tài sản và những thiệt hại về sức khỏe, thu nhập có căn cứ.

Như vậy, cần hiểu rằng việc một người bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với việc trách nhiệm bồi thường dân sự tự động được giải quyết đầy đủ.

Tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thường xuất hiện khi các bên không thống nhất được một hoặc nhiều vấn đề sau:

• Có hay không có trách nhiệm bồi thường?
• Ai là người phải chịu trách nhiệm bồi thường?
• Người bị thiệt hại có lỗi hay không và mức độ lỗi như thế nào?
• Những khoản thiệt hại nào được pháp luật công nhận?
• Mức bồi thường tổn thất về tinh thần được xác định ra sao?
• Người gây thiệt hại có phải thanh toán toàn bộ hay chỉ một phần?
• Việc bồi thường được thực hiện một lần hay nhiều lần?

Đây chính là những nội dung cần được làm rõ khi giải quyết tranh chấp.

CĂN CỨ PHÁP LÝ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG

Việc xác định quyền yêu cầu bồi thường và trách nhiệm của người gây thiệt hại cần căn cứ vào các quy định pháp luật có liên quan, trong đó quan trọng nhất gồm:

Thứ nhất, Bộ luật Dân sự năm 2015.

Đây là văn bản pháp luật nền tảng quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, bao gồm:

• Điều 584: Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
• Điều 585: Nguyên tắc bồi thường thiệt hại.
• Điều 586: Năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cá nhân.
• Điều 587: Bồi thường thiệt hại do nhiều người cùng gây ra.
• Điều 588: Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại.
• Điều 590: Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm.
• Điều 591: Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm.
• Điều 597 và Điều 600: Trách nhiệm bồi thường trong một số trường hợp do người của pháp nhân, người làm công gây ra.
• Điều 601: Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.

Thứ hai, Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06/9/2022 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Nghị quyết này hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, đặc biệt là việc xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm, nguyên tắc bồi thường, xác định thiệt hại về sức khỏe, tính mạng và thời hiệu khởi kiện.

Thứ ba, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và các văn bản sửa đổi, bổ sung, hợp nhất có liên quan.

Các quy định về bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự và quyền yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự là cơ sở quan trọng để nạn nhân bảo vệ quyền lợi khi người gây thiệt hại bị điều tra, truy tố và xét xử.

Thứ tư, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và các văn bản có liên quan.

Đây là cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp khi các bên không đạt được thỏa thuận hoặc phần trách nhiệm bồi thường chưa được giải quyết trong vụ án hình sự.

KHI NÀO PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG?

Không phải cứ xảy ra thiệt hại là một người đương nhiên phải bồi thường toàn bộ. Để xác định trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng, cần làm rõ các căn cứ phát sinh trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.”

Trên cơ sở Điều 584 Bộ luật Dân sự và Điều 2 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thông thường được xác định thông qua các yếu tố sau:

Có hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác

Đây là yếu tố đầu tiên cần xem xét.

Hành vi xâm phạm có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức như:

• Điều khiển phương tiện giao thông vi phạm quy tắc an toàn, gây tai nạn.
• Cố ý sử dụng tay chân, hung khí hoặc phương tiện khác để tấn công người khác.
• Có hành vi gây thương tích trong quá trình giải quyết mâu thuẫn.
• Có hành vi gây tổn hại sức khỏe do không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo đảm an toàn.
• Hành vi khác xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Đối với từng vụ việc, cần xác định cụ thể hành vi nào đã xảy ra, ai thực hiện hành vi và hành vi đó có mối liên hệ như thế nào với hậu quả thực tế.

Có thiệt hại thực tế xảy ra

Thiệt hại là yếu tố không thể thiếu khi xem xét trách nhiệm bồi thường.

Trong các vụ tai nạn giao thông và cố ý gây thương tích, thiệt hại có thể bao gồm:

• Thiệt hại về sức khỏe: thương tích, tổn hại chức năng cơ thể, chi phí điều trị.
• Thiệt hại về thu nhập: tiền lương, tiền công bị mất hoặc giảm sút.
• Thiệt hại về chi phí chăm sóc: tiền đi lại, ăn ở và thu nhập bị mất của người chăm sóc.
• Thiệt hại về tài sản: phương tiện, điện thoại, đồ dùng cá nhân bị hư hỏng.
• Thiệt hại về tinh thần: những tổn thất tinh thần mà người bị xâm phạm phải gánh chịu.

Các khoản yêu cầu phải có căn cứ xác định, phù hợp với hậu quả thực tế và quy định pháp luật.

Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại

Đây là yếu tố rất quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Người yêu cầu bồi thường cần chứng minh thiệt hại phát sinh là kết quả của hành vi xâm phạm. Nói cách khác, phải xác định được mối liên hệ giữa hành vi của người gây thiệt hại và hậu quả xảy ra.

Ví dụ: A đánh B khiến B bị chấn thương vùng đầu, phải nhập viện phẫu thuật. Nếu hồ sơ bệnh án, kết luận giám định và các chứng cứ khác thể hiện thương tích của B xuất phát từ hành vi của A thì đây là căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm bồi thường.

Ngược lại, nếu một khoản chi phí điều trị không liên quan đến thương tích do hành vi của người gây thiệt hại thì không thể mặc nhiên yêu cầu người đó thanh toán.

Xem xét các trường hợp loại trừ hoặc giới hạn trách nhiệm bồi thường

Khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.”

Quy định này có ý nghĩa đặc biệt trong các vụ tai nạn giao thông.

Ví dụ, nếu người bị thiệt hại hoàn toàn có lỗi dẫn đến tai nạn thì cần xem xét quy định về loại trừ trách nhiệm bồi thường. Nếu cả hai bên cùng có lỗi, trách nhiệm bồi thường phải được xác định trên cơ sở mức độ lỗi và phần thiệt hại tương ứng.

Đối với hành vi cố ý gây thương tích, cần phân tích diễn biến cụ thể, bao gồm hành vi tấn công, hành vi chống trả, tình trạng phòng vệ chính đáng và các tình tiết khác. Không thể chỉ căn cứ vào việc hai bên có xảy ra xô xát để kết luận nạn nhân phải chịu một phần trách nhiệm.

NẠN NHÂN ĐƯỢC YÊU CẦU BỒI THƯỜNG NHỮNG KHOẢN THIỆT HẠI NÀO?

Đây là nội dung quan trọng nhất trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Trên thực tế, nhiều người chỉ tập trung vào tiền viện phí mà chưa biết rằng pháp luật cho phép yêu cầu bồi thường nhiều khoản thiệt hại khác nhau.

Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, điều trị và phục hồi sức khỏe

Theo điểm a khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, người gây thiệt hại phải bồi thường chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại.

Các khoản chi phí có thể bao gồm:

• Chi phí khám bệnh, chữa bệnh.
• Chi phí phẫu thuật, điều trị nội trú, ngoại trú.
• Chi phí thuốc, vật tư y tế và các dịch vụ y tế cần thiết.
• Chi phí xét nghiệm, chụp chiếu, kiểm tra sức khỏe.
• Chi phí thuê phương tiện đưa người bị thiệt hại đến cơ sở khám chữa bệnh và trở về nơi ở.
• Chi phí phục hồi chức năng, vật lý trị liệu.
• Chi phí hỗ trợ hoặc thay thế chức năng cơ thể bị mất, bị giảm sút.

Điều 7 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP hướng dẫn cụ thể việc xác định các khoản chi phí này.

Điều cần lưu ý là không phải mọi khoản chi tiêu mà nạn nhân tự đưa ra đều được chấp nhận. Chi phí phải có tính hợp lý, cần thiết, có liên quan đến việc điều trị và có tài liệu chứng minh.

Ví dụ, nếu nạn nhân bị tai nạn giao thông phải phẫu thuật và điều trị tại bệnh viện, các hóa đơn viện phí, đơn thuốc, phiếu thu, hồ sơ điều trị là những tài liệu quan trọng để xác định thiệt hại.

Nếu sau khi xuất viện, nạn nhân tiếp tục phải phục hồi chức năng theo chỉ định chuyên môn thì khoản chi phí này cũng cần được xem xét khi xác định mức bồi thường.

 Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của nạn nhân

Nhiều người bị thương phải nghỉ làm trong thời gian điều trị, dẫn đến mất thu nhập hoặc thu nhập bị giảm đáng kể.

Theo điểm b khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường khoản thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút.

Việc xác định khoản tiền này cần căn cứ vào tình hình thu nhập thực tế của nạn nhân.

Trường hợp người bị thiệt hại có thu nhập ổn định:

Có thể sử dụng hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê ngân hàng, xác nhận của doanh nghiệp hoặc các tài liệu tương đương để chứng minh.

Trường hợp người bị thiệt hại có thu nhập không ổn định:

Điều 7 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP hướng dẫn việc xác định dựa trên mức thu nhập trung bình của ba tháng liền kề trước thời điểm xảy ra thiệt hại. Nếu không xác định được thì xem xét thu nhập trung bình của lao động cùng loại tại địa phương; nếu vẫn không xác định được thì áp dụng mức một ngày lương tối thiểu vùng tại nơi người bị thiệt hại cư trú cho một ngày bị thiệt hại.

Ví dụ:

Một người làm công việc kinh doanh tự do, có thu nhập thực tế nhưng không có hợp đồng lao động. Sau khi bị đánh gây thương tích, người này phải nghỉ làm trong hai tháng để điều trị.

Trong trường hợp này, người bị thiệt hại không đương nhiên mất quyền yêu cầu bồi thường thu nhập chỉ vì không có hợp đồng lao động. Họ có thể sử dụng tài liệu về hoạt động kinh doanh, giao dịch thanh toán, chứng từ thu nhập và những chứng cứ phù hợp khác để chứng minh.

Chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc nạn nhân

Đây là khoản thiệt hại thường bị bỏ sót.

Trong nhiều vụ việc, người bị thương không thể tự sinh hoạt, phải có người thân túc trực chăm sóc tại bệnh viện hoặc tại nhà. Người chăm sóc có thể phải nghỉ việc, mất thu nhập và phát sinh các khoản chi phí đi lại, ăn ở.

Điểm c khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị. Nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại còn bao gồm chi phí hợp lý cho việc chăm sóc.

Theo Điều 7 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, những khoản này được xác định trên cơ sở chi phí đi lại, thuê nhà trọ hợp lý và thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc. Trường hợp người bị thiệt hại mất khả năng lao động, cần người chăm sóc thường xuyên thì chi phí chăm sóc được xác định theo mức hướng dẫn tại Nghị quyết.

Ví dụ: Một người bị tai nạn giao thông phải nằm viện 30 ngày. Vợ của người này phải nghỉ làm để chăm sóc chồng, đồng thời phát sinh chi phí đi lại và thuê chỗ ở gần bệnh viện.

Nếu có căn cứ chứng minh, các khoản thiệt hại này có thể được đưa vào yêu cầu bồi thường.

Tiền bù đắp tổn thất về tinh thần khi sức khỏe bị xâm phạm

Thiệt hại không chỉ nằm ở những khoản tiền có thể tính toán bằng hóa đơn.

Việc bị đánh gây thương tích, bị tai nạn dẫn đến thương tật, phải trải qua phẫu thuật hoặc chịu đau đớn trong thời gian dài còn ảnh hưởng đến tâm lý, cuộc sống và chất lượng sinh hoạt của nạn nhân.

Khoản 2 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người chịu trách nhiệm bồi thường phải thanh toán thêm một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị thiệt hại.

Mức bồi thường do các bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, mức tối đa đối với một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá 50 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Cần phân biệt rằng 50 lần mức lương cơ sở là mức trần pháp luật quy định trong trường hợp không thỏa thuận được, không phải khoản tiền mặc nhiên mà mọi nạn nhân đều được nhận.

Khi đề xuất mức bồi thường, cần xem xét mức độ thương tích, tính chất hành vi, thời gian điều trị, hậu quả đối với sinh hoạt và các tình tiết liên quan.

Thiệt hại về tài sản phát sinh từ vụ tai nạn hoặc hành vi xâm phạm

Trong các vụ tai nạn giao thông, ngoài thương tích về sức khỏe, nạn nhân có thể bị hư hỏng phương tiện, điện thoại, máy tính, quần áo và các tài sản khác.

Điều 589 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thiệt hại do tài sản bị xâm phạm bao gồm:

• Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng.
• Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất hoặc bị giảm sút.
• Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.
• Thiệt hại khác do luật quy định.

Ví dụ, nếu xe máy của nạn nhân bị hư hỏng do tai nạn, người bị thiệt hại có thể yêu cầu thanh toán chi phí sửa chữa hợp lý hoặc giá trị tài sản bị mất theo căn cứ pháp luật.

Đối với trường hợp phương tiện phải nằm tại gara trong thời gian sửa chữa, cần xem xét các thiệt hại thực tế và tài liệu chứng minh, không mặc nhiên tính toàn bộ khoản tiền mà nạn nhân tự đưa ra.

Các thiệt hại khác do pháp luật quy định

Ngoài những khoản thiệt hại phổ biến nêu trên, tùy từng vụ việc, người bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường các khoản khác nếu có căn cứ pháp luật và chứng minh được mối liên hệ với hành vi gây thiệt hại.

Vì vậy, khi lập yêu cầu bồi thường, không nên chỉ liệt kê một con số tổng cộng mà cần phân loại từng khoản, nêu căn cứ và tài liệu chứng minh cụ thể.

TRƯỜNG HỢP NẠN NHÂN TỬ VONG DO TAI NẠN HOẶC HÀNH VI CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH

Nếu hậu quả của vụ việc không dừng lại ở thương tích mà dẫn đến tử vong, trách nhiệm bồi thường được xác định theo Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Theo đó, thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm bao gồm:

Thứ nhất, thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm trước khi chết.

Nếu nạn nhân được cấp cứu, điều trị trong một khoảng thời gian trước khi tử vong, các chi phí điều trị và thiệt hại liên quan đến sức khỏe trong giai đoạn này được xem xét theo Điều 590 Bộ luật Dân sự.

Thứ hai, chi phí hợp lý cho việc mai táng.

Theo Điều 8 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, các khoản chi phí hợp lý có thể bao gồm tiền mua quan tài, chi phí hỏa táng hoặc chôn cất, vật dụng cần thiết phục vụ khâm liệm và các chi phí cần thiết khác theo phong tục, tập quán địa phương.

Không phải tất cả khoản chi liên quan đến tang lễ đều được chấp nhận. Chẳng hạn, chi phí cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây mộ và bốc mộ không thuộc các khoản chi phí mai táng được hướng dẫn chấp nhận tại Nghị quyết này.

Thứ ba, tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng.

Ví dụ, người tử vong có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên hoặc người khác theo quy định pháp luật thì khoản tiền cấp dưỡng cần được xem xét khi xác định trách nhiệm bồi thường.

Thứ tư, tiền bù đắp tổn thất về tinh thần cho người thân thích.

Khoản 2 Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người chịu trách nhiệm bồi thường phải bồi thường thêm một khoản tiền để bù đắp tổn thất tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại. Nếu không có những người này thì người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng hoặc người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại được hưởng khoản tiền này.

Mức bồi thường do các bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, mức tối đa đối với một người có tính mạng bị xâm phạm không quá 100 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Như vậy, trong trường hợp nạn nhân tử vong, gia đình không chỉ có quyền yêu cầu thanh toán chi phí mai táng mà còn có thể yêu cầu bồi thường các khoản thiệt hại khác theo Điều 591.

BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ ÁN CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH

Cố ý gây thương tích là một trong những trường hợp thường xuyên phát sinh tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Một vụ việc có thể bắt đầu từ mâu thuẫn cá nhân, tranh chấp trong sinh hoạt, xích mích giữa hàng xóm hoặc va chạm trong quá trình làm ăn. Tuy nhiên, khi một bên sử dụng vũ lực gây thương tích cho bên còn lại, vấn đề trách nhiệm pháp lý cần được xem xét trên cả phương diện hình sự và dân sự.

Người gây thương tích có phải bồi thường dù đã bị xử lý hình sự không?

Câu trả lời là có, nếu có đủ căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật.

Trách nhiệm hình sự và trách nhiệm bồi thường dân sự là hai vấn đề pháp lý khác nhau.

Trách nhiệm hình sự nhằm xử lý người thực hiện hành vi phạm tội. Trong khi đó, trách nhiệm dân sự nhằm khắc phục những tổn thất mà hành vi đó gây ra cho nạn nhân.

Do đó, việc người gây thương tích bị khởi tố, truy tố hoặc xét xử không làm mất đi quyền yêu cầu bồi thường của người bị hại.

Ví dụ: A dùng hung khí đánh B khiến B bị thương tích, phải phẫu thuật và nghỉ làm trong ba tháng. A bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích. Ngoài hình phạt theo quy định của Bộ luật Hình sự, A vẫn phải xem xét bồi thường chi phí điều trị, thu nhập bị mất, chi phí chăm sóc và tổn thất tinh thần cho B.

Tỷ lệ thương tật có quyết định toàn bộ mức bồi thường không?

Không.

Kết luận giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể là một căn cứ quan trọng để đánh giá hậu quả của hành vi và giải quyết vấn đề hình sự.

Tuy nhiên, tỷ lệ tổn thương cơ thể không phải là công thức duy nhất để xác định mức bồi thường dân sự.

Khi giải quyết yêu cầu bồi thường, cần xem xét thêm:

• Chi phí thực tế cho việc điều trị.
• Thời gian nằm viện.
• Thu nhập bị mất hoặc giảm sút.
• Chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc.
• Khả năng phục hồi sức khỏe.
• Tổn thất tinh thần.
• Các thiệt hại khác có căn cứ.

Vì vậy, người bị hại không nên chỉ dựa vào tỷ lệ thương tật để tự tính toàn bộ số tiền được bồi thường.

Người gây thương tích không chịu bồi thường thì nạn nhân phải làm gì?

Nếu hai bên không thể thống nhất mức bồi thường, người bị thiệt hại có thể gửi yêu cầu đến cơ quan tiến hành tố tụng để xem xét giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự.

Trường hợp vấn đề bồi thường chưa được giải quyết hoặc phát sinh tranh chấp cần được giải quyết bằng thủ tục dân sự thì có thể xem xét khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.

Trong quá trình này, nạn nhân cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh thiệt hại và yêu cầu cụ thể.

Đặc biệt, không nên tự ý rút yêu cầu, ký văn bản xác nhận đã nhận đủ tiền hoặc thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu bồi thường khi chưa đánh giá hết hậu quả thương tích.

QUYỀN YÊU CẦU BỒI THƯỜNG CỦA NẠN NHÂN TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

Khi người gây thiệt hại bị khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử, nạn nhân có thể thực hiện quyền yêu cầu bồi thường trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, cần phân biệt hai tư cách tham gia tố tụng quan trọng là bị hại và nguyên đơn dân sự.

Tư cách bị hại

Theo Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự, bị hại là cá nhân trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản hoặc là cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín do tội phạm gây ra hoặc đe dọa gây ra.

Trong vụ án cố ý gây thương tích, người trực tiếp bị đánh gây thương tích thường được xác định là bị hại nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Bị hại có các quyền tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, trong đó có quyền đưa ra chứng cứ, yêu cầu, đề nghị mức bồi thường và tham gia các hoạt động tố tụng theo quy định.

Tư cách nguyên đơn dân sự

Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định nguyên đơn dân sự là cá nhân, cơ quan, tổ chức bị thiệt hại do tội phạm gây ra và có đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Nguyên đơn dân sự có quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu; đề nghị mức bồi thường và biện pháp bảo đảm bồi thường; tham gia phiên tòa; tranh luận để bảo vệ quyền lợi và kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án về phần bồi thường thiệt hại.

Cần lưu ý: Tư cách bị hại và nguyên đơn dân sự không hoàn toàn giống nhau. Người trực tiếp bị xâm phạm về thể chất có thể tham gia tố tụng với tư cách bị hại; khi có yêu cầu bồi thường và đáp ứng điều kiện pháp luật, vấn đề tư cách nguyên đơn dân sự được xác định theo quy định tố tụng tương ứng. Không nên nhầm lẫn hai tư cách này hoặc cho rằng cứ có yêu cầu bồi thường thì đương nhiên phải chuyển từ bị hại sang nguyên đơn dân sự.

Có nên yêu cầu bồi thường ngay trong giai đoạn điều tra?

Theo Luật Công Tâm, nạn nhân nên chủ động tổng hợp thiệt hại và gửi yêu cầu bồi thường ngay khi có đủ tài liệu cần thiết.

Việc này giúp cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở xem xét các vấn đề dân sự liên quan đến vụ án, đồng thời hạn chế tình trạng đến khi vụ án sắp kết thúc mới phát sinh yêu cầu nhưng chưa có đủ chứng cứ.

Trong trường hợp hậu quả thương tích chưa ổn định hoặc còn phát sinh chi phí điều trị, nạn nhân cần trình bày rõ tình trạng thực tế và những khoản thiệt hại đã phát sinh, đồng thời lưu giữ chứng cứ về các khoản tiếp tục phát sinh.

KHÔNG THỎA THUẬN ĐƯỢC MỨC BỒI THƯỜNG: CÓ ĐƯỢC KHỞI KIỆN RA TÒA ÁN?

Câu trả lời là có, nếu tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án và đáp ứng các điều kiện khởi kiện theo quy định pháp luật.

Khi người gây thiệt hại không đồng ý bồi thường, chỉ thanh toán một phần hoặc hai bên không thống nhất được mức bồi thường, người bị thiệt hại có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp.

Tuy nhiên, cần xác định mối quan hệ giữa yêu cầu dân sự và vụ án hình sự đang được giải quyết.

Nếu yêu cầu bồi thường đã được giải quyết trong vụ án hình sự thì cần xem xét phạm vi và nội dung bản án, quyết định đã có hiệu lực. Nếu phần bồi thường chưa được giải quyết hoặc có căn cứ để giải quyết bằng vụ án dân sự độc lập thì việc khởi kiện phải tuân theo quy định tố tụng tương ứng.

 Khởi kiện khi vụ án hình sự chưa giải quyết xong có được không?

Không nên mặc nhiên cho rằng cứ có tranh chấp bồi thường là phải mở ngay một vụ án dân sự độc lập.

Nếu thiệt hại phát sinh từ hành vi đang được xem xét trong vụ án hình sự, việc giải quyết phần dân sự có thể được thực hiện trong chính vụ án hình sự. Việc tách phần dân sự để giải quyết bằng vụ án khác phải căn cứ vào điều kiện và quy định tố tụng.

Do đó, cần kiểm tra tình trạng giải quyết vụ án, nội dung yêu cầu và các tài liệu liên quan trước khi lựa chọn phương thức tố tụng.

Khởi kiện tại Tòa án nào?

Thẩm quyền của Tòa án được xác định theo các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự và pháp luật về tổ chức Tòa án nhân dân đang có hiệu lực tại thời điểm khởi kiện.

Thông thường, cần xem xét nơi cư trú, nơi làm việc của bị đơn, địa điểm xảy ra sự kiện gây thiệt hại và các căn cứ xác định thẩm quyền theo loại việc, cấp xét xử, lãnh thổ.

Việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền giúp hạn chế tình trạng đơn bị chuyển, trả lại hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

HỒ SƠ, CHỨNG CỨ CẦN CHUẨN BỊ KHI YÊU CẦU BỒI THƯỜNG

Trong các tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, chứng cứ có ý nghĩa quyết định đối với việc chứng minh hành vi, hậu quả, mối quan hệ nhân quả và mức thiệt hại.

Người bị thiệt hại nên chuẩn bị các tài liệu sau:

Tài liệu chứng minh sự việc và hành vi gây thiệt hại

• Biên bản tai nạn giao thông.
• Biên bản ghi nhận hiện trường.
• Tài liệu xác minh của cơ quan công an.
• Video camera, hình ảnh hiện trường.
• Dữ liệu từ camera hành trình.
• Lời khai của người làm chứng.
• Tài liệu về việc tiếp nhận, giải quyết tố giác hoặc tin báo về tội phạm.
• Bản án, quyết định hoặc tài liệu tố tụng có liên quan nếu đã được ban hành.

Tài liệu chứng minh thương tích và tình trạng sức khỏe

• Giấy chứng nhận thương tích.
• Hồ sơ bệnh án.
• Giấy ra viện.
• Phiếu khám bệnh, đơn thuốc.
• Kết quả xét nghiệm, chụp chiếu.
• Kết luận giám định pháp y.
• Tài liệu về phục hồi chức năng.
• Giấy xác nhận tình trạng mất hoặc giảm khả năng lao động nếu có.

Tài liệu chứng minh chi phí điều trị

• Hóa đơn viện phí.
• Phiếu thu.
• Hóa đơn thuốc.
• Chứng từ thanh toán dịch vụ y tế.
• Chứng từ thuê phương tiện vận chuyển.
• Tài liệu chứng minh chi phí phục hồi chức năng.
• Tài liệu chứng minh các khoản chi hợp lý khác.

Tài liệu chứng minh thu nhập bị mất

Tùy tính chất công việc, có thể sử dụng:

• Hợp đồng lao động.
• Bảng lương.
• Sao kê tài khoản ngân hàng.
• Xác nhận của người sử dụng lao động.
• Tài liệu về hoạt động kinh doanh.
• Hóa đơn, chứng từ và tài liệu về doanh thu.
• Tài liệu chứng minh thu nhập trung bình trước khi xảy ra thiệt hại.

KẾT LUẬN

Trong các vụ tai nạn giao thông, cố ý gây thương tích hoặc những hành vi xâm phạm sức khỏe, tính mạng, người bị thiệt hại thường phải đối mặt với nhiều khó khăn cả về vật chất lẫn tinh thần.

Việc người gây thiệt hại bị xử lý hình sự không đồng nghĩa với việc mọi tổn thất của nạn nhân đã được khắc phục. Người bị thiệt hại vẫn có quyền yêu cầu bồi thường các khoản chi phí điều trị, thu nhập bị mất, chi phí chăm sóc, thiệt hại về tài sản và tổn thất tinh thần theo quy định pháp luật.

Điều quan trọng là phải xác định đúng căn cứ phát sinh trách nhiệm, đúng chủ thể phải bồi thường, tính toán đầy đủ các khoản thiệt hại và chuẩn bị chứng cứ phù hợp. Đồng thời, cần chú ý đến thời hiệu khởi kiện, tư cách tham gia tố tụng và phương thức giải quyết tranh chấp để tránh bỏ lỡ quyền lợi hợp pháp.

Luật Công Tâm hiểu rằng phía sau mỗi vụ tai nạn hay hành vi gây thương tích không chỉ là những con số về chi phí điều trị, mà còn là công việc bị gián đoạn, cuộc sống bị đảo lộn và những tổn thất mà người bị hại cùng gia đình phải gánh chịu.

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp vướng mắc trong việc yêu cầu bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông, cố ý gây thương tích hoặc các hành vi xâm phạm sức khỏe, tính mạng, hãy liên hệ Luật Công Tâm để được tiếp nhận thông tin, nghiên cứu hồ sơ và tư vấn phương án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ

Văn phòng Luật Công Tâm

Địa chỉ: Tầng 6, số 141 Hoàng Quốc Việt, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline hỗ trợ 24/7: 0972 810 901 – 0969 545 660

Website Luật Công Tâm

Email: [email protected]