Tranh chấp ranh giới đất đai do hành vi lấn chiếm đang là một trong những vấn đề nóng và phổ biến nhất tại các khu dân cư, đặc biệt ở vùng nông thôn, ven đô và những nơi có lịch sử sử dụng đất lâu đời. Nhiều hộ gia đình sống liền kề nhau hàng chục năm, tưởng chừng yên ổn, nhưng chỉ vì một bức tường xây lấn vài chục centimet, một hàng rào dịch chuyển hoặc công trình phụ lấn sang phần đất bên cạnh mà dẫn đến xung đột kéo dài. Có trường hợp hàng xóm cố tình dịch chuyển mốc giới để mở rộng diện tích, có trường hợp do sai số đo đạc cũ hoặc do xây dựng không đúng ranh giới trên sổ đỏ. Khi phát hiện, nhiều người bức xúc muốn tự phá dỡ ngay, trong khi một số khác lại chần chừ vì không biết bắt đầu từ đâu, sợ mất quan hệ làng xóm hoặc lo ngại thủ tục phức tạp.
Luật Công Tâm thường xuyên nhận được những cuộc gọi và tin nhắn đầy lo lắng, bức xúc từ khách hàng. Chị Hương (Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ: “Hàng xóm xây tường nhà lấn sang đất nhà em khoảng 45cm. Em có sổ đỏ rõ ràng nhưng họ không chịu dỡ. Em phải làm sao để buộc họ tháo dỡ và xác định lại mốc giới?”. Anh Minh (Từ Sơn, Bắc Ninh) hỏi: “Họ đổ bê tông móng nhà lấn sang phần đất của em. Em đã phản đối nhưng họ vẫn làm. Có kiện được không và Tòa có buộc tháo dỡ không?”. Chị Lan (Lê Chân, Hải Phòng) thì băn khoăn: “Ranh giới hai nhà trước đây là hàng cây. Giờ họ chặt cây và xây tường mới, em thấy bị thu hẹp. Làm thế nào để xác định mốc giới chính xác?”. Anh Tuấn (Hoài Đức, Hà Nội) kể: “Công trình phụ của hàng xóm lấn sang đất em. Hòa giải xã không thành. Giờ muốn ra Tòa đòi tháo dỡ thì cần chuẩn bị gì?”. Chị Mai (Long Biên, Hà Nội) bổ sung: “Em sợ tự phá dỡ sẽ bị kiện ngược. Luật sư tư vấn giúp em quy trình đúng luật để bảo vệ quyền lợi”. Thực trạng này cho thấy rất nhiều người đang bị thiệt hại về quyền sử dụng đất do hành vi lấn chiếm nhưng chưa nắm rõ cách xác định mốc giới và thủ tục buộc tháo dỡ công trình xây lấn một cách hợp pháp.
Vậy khi bị hàng xóm lấn chiếm ranh giới đất, làm thế nào để xác định chính xác mốc giới? Có thể buộc tháo dỡ công trình xây lấn không? Quy trình giải quyết từ hòa giải đến khởi kiện ra sao? Dưới đây là hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu, đầy đủ và thực tế nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2024, giúp bạn bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đòi lại phần đất bị lấn và yêu cầu tháo dỡ công trình vi phạm một cách hiệu quả.
Thế nào là hành vi lấn chiếm ranh giới đất đai?
Theo quy định của Luật Đất đai 2024, lấn đất là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép. Hành vi này xâm phạm trực tiếp đến quyền sử dụng đất hợp pháp của người khác và là căn cứ để yêu cầu khôi phục hiện trạng, tháo dỡ công trình và bồi thường thiệt hại.
Căn cứ pháp lý xác định ranh giới giữa các thửa đất liền kề
Theo quy định đầy đủ tại Điều 175 Bộ luật Dân sự 2015:
“1. Ranh giới giữa các bất động sản liền kề được xác định theo thoả thuận hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Ranh giới cũng có thể được xác định theo tập quán hoặc theo ranh giới đã tồn tại từ 30 năm trở lên mà không có tranh chấp.
Không được lấn, chiếm, thay đổi mốc giới ngăn cách, kể cả trường hợp ranh giới là kênh, mương, hào, rãnh, bờ ruộng. Mọi chủ thể có nghĩa vụ tôn trọng, duy trì ranh giới chung.
2. Người sử dụng đất được sử dụng không gian và lòng đất theo chiều thẳng đứng từ ranh giới của thửa đất phù hợp với quy định của pháp luật và không được làm ảnh hưởng đến việc sử dụng đất của người khác.
Người sử dụng đất chỉ được trồng cây và làm các việc khác trong khuôn viên đất thuộc quyền sử dụng của mình và theo ranh giới đã được xác định; nếu rễ cây, cành cây vượt quá ranh giới thì phải xén rễ, cắt, tỉa cành phần vượt quá, trừ trường hợp có thoả thuận khác.”
Quy định này là cơ sở quan trọng để xác định ranh giới hợp pháp và yêu cầu chấm dứt hành vi lấn chiếm.
Cách xác định mốc giới chính xác khi bị lấn chiếm
Để xác định mốc giới chính xác, cần dựa vào các căn cứ sau theo thứ tự ưu tiên:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và sơ đồ thửa đất kèm theo.
- Bản đồ địa chính, trích lục địa chính, hồ sơ kỹ thuật thửa đất.
- Biên bản xác định ranh giới, mốc giới trước đây (nếu có).
- Kết quả đo đạc thực địa của đơn vị có chức năng.
- Tập quán địa phương hoặc ranh giới tồn tại ổn định từ 30 năm trở lên không tranh chấp.
- Lời khai của nhân chứng là người dân sống lâu năm tại khu vực.
Khi số liệu trên sổ đỏ và hiện trạng có chênh lệch, cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án sẽ xem xét toàn bộ nguồn gốc, quá trình sử dụng và hồ sơ địa chính để xác định ranh giới hợp pháp.
Quy trình giải quyết tranh chấp ranh giới do lấn chiếm
- Thu thập chứng cứ, đo đạc xác định phần diện tích bị lấn.
- Thương lượng trực tiếp với bên lấn chiếm, yêu cầu khôi phục hiện trạng.
- Nộp đơn yêu cầu hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất (thủ tục bắt buộc, thời hạn không quá 30 ngày theo Luật Đất đai 2024).
- Nếu hòa giải không thành, khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền (nếu có Giấy chứng nhận) hoặc lựa chọn giải quyết tại UBND có thẩm quyền (nếu không có giấy tờ).
- Yêu cầu Tòa án xác định ranh giới, buộc trả lại đất, tháo dỡ công trình lấn chiếm và bồi thường thiệt hại.
Yêu cầu buộc tháo dỡ công trình xây lấn được thực hiện như thế nào?
Nếu có đủ căn cứ xác định công trình được xây dựng trên phần đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của người khác, Tòa án có thể buộc bên vi phạm tháo dỡ phần công trình lấn chiếm, khôi phục hiện trạng ban đầu và trả lại đất. Việc công trình đã hoàn thành không làm cho phần đất bị lấn trở thành hợp pháp. Tòa án sẽ xem xét mức độ vi phạm, thời điểm xây dựng và thiệt hại để quyết định biện pháp xử lý phù hợp.
Những chứng cứ quan trọng cần thu thập
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của hai bên.
- Sơ đồ thửa đất, bản đồ địa chính, trích lục.
- Biên bản đo đạc hiện trạng do đơn vị có chức năng thực hiện.
- Ảnh chụp, video ghi nhận công trình lấn chiếm theo thời gian.
- Biên bản hòa giải tại xã.
- Lời khai nhân chứng.
- Các giấy tờ liên quan đến nguồn gốc và quá trình sử dụng đất.
Những việc tuyệt đối không nên làm khi bị lấn chiếm
- Tự ý phá dỡ, di dời mốc giới hoặc công trình của bên kia.
- Dùng vũ lực hoặc có hành vi gây mất trật tự.
- Bỏ qua thủ tục hòa giải bắt buộc tại xã.
- Để quá lâu mới phản ứng khiến việc chứng minh khó khăn hơn.
Vai trò của luật sư trong tranh chấp ranh giới đất đai
Luật sư hỗ trợ đánh giá hồ sơ, hướng dẫn đo đạc, soạn thảo đơn hòa giải và đơn khởi kiện, đại diện tham gia tố tụng, yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu cần, giúp tăng khả năng buộc tháo dỡ và bảo vệ quyền lợi hiệu quả.
Câu hỏi thường gặp từ khách hàng Luật Công Tâm
Hỏi: Hàng xóm xây lấn có buộc tháo dỡ được không?
Đáp: Có, nếu chứng minh được phần công trình nằm trên đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bạn.
Hỏi: Không có sổ đỏ thì có đòi được ranh giới không?
Đáp: Vẫn có thể nếu chứng minh được nguồn gốc và quá trình sử dụng ổn định.
Hỏi: Hòa giải xã có bắt buộc không?
Đáp: Có, theo Luật Đất đai 2024, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.
Hỏi: Tự phá dỡ tường lấn có bị xử lý không?
Đáp: Có nguy cơ bị coi là hủy hoại tài sản hoặc tự ý thay đổi hiện trạng, nên tuyệt đối không nên làm.
Hỏi: Thời gian giải quyết thường mất bao lâu?
Đáp: Tùy thuộc vào độ phức tạp, có thể từ vài tháng đến hơn một năm.
Kết luận
Tranh chấp ranh giới đất đai do lấn chiếm hoàn toàn có thể giải quyết được nếu bạn nắm rõ cách xác định mốc giới, tuân thủ đúng trình tự hòa giải bắt buộc và khởi kiện, đồng thời thu thập đầy đủ chứng cứ. Việc yêu cầu buộc tháo dỡ công trình xây lấn là hoàn toàn khả thi khi có căn cứ vững chắc. Đừng để hành vi lấn chiếm tiếp tục gây thiệt hại hoặc dẫn đến xung đột không đáng có.
Luật Công Tâm luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn từ khâu tư vấn xác định ranh giới, hướng dẫn đo đạc, soạn thảo đơn từ đến đại diện tham gia tố tụng để buộc tháo dỡ công trình lấn chiếm và bảo vệ quyền sử dụng đất hợp pháp. Hãy liên hệ ngay với chúng tôi khi phát hiện bị lấn chiếm ranh giới để được tư vấn tận tâm, chính xác và có phương án xử lý hiệu quả nhất.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
Văn phòng Luật Công Tâm
Địa chỉ: Tầng 6, số 141 Hoàng Quốc Việt, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Hotline hỗ trợ 24/7: 0972 810 901 – 0969 545 660
Website Luật Công Tâm
Email: [email protected]
