Nhiều người cho rằng chỉ những người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng mới bị tạm giam. Thực tế, đây là một quan niệm chưa đầy đủ. Theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự, tạm giam là biện pháp ngăn chặn, không phải là hình phạt, và có thể được áp dụng đối với nhiều loại tội phạm nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Không ít gia đình rơi vào tình trạng hoang mang khi người thân bị tạm giam ngay sau khi bị khởi tố, trong khi họ vẫn nghĩ rằng “chưa xét xử thì chưa thể bị giam”. Vậy những loại tội nào thường có nguy cơ bị áp dụng biện pháp tạm giam? Dưới đây là 03 nhóm tội phổ biến mà bạn cần biết để chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

MỤC LỤC BÀI VIẾT

Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng và rất nghiêm trọng – Nguy cơ bị tạm giam rất cao

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, người bị buộc tội về các tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng thường thuộc nhóm có khả năng bị áp dụng biện pháp tạm giam cao nhất nếu có đủ căn cứ theo quy định.

Đây là nhóm tội có mức độ nguy hiểm lớn cho xã hội, khung hình phạt cao nên cơ quan tiến hành tố tụng thường xem xét áp dụng biện pháp ngăn chặn nhằm bảo đảm quá trình điều tra, truy tố và xét xử được tiến hành thuận lợi.

Một số tội danh thường gặp gồm:

Giết người.
Mua bán trái phép chất ma túy.
Cướp tài sản có tính chất nghiêm trọng.
Tham ô tài sản với giá trị lớn.
Nhận hối lộ trong trường hợp nghiêm trọng.
Khủng bố hoặc các tội xâm phạm an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng không phải cứ thuộc nhóm tội này thì mặc nhiên bị tạm giam. Việc áp dụng vẫn phải căn cứ vào quy định của pháp luật và đánh giá cụ thể từng vụ án.

Tội nghiêm trọng hoặc ít nghiêm trọng nhưng có dấu hiệu bỏ trốn, cản trở điều tra

Đây là trường hợp khiến nhiều người bất ngờ nhất.

Không ít người phạm các tội có mức hình phạt không quá cao nhưng vẫn bị tạm giam vì cơ quan điều tra nhận thấy có căn cứ cho rằng nếu tiếp tục để họ ở ngoài xã hội sẽ ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án.

Các dấu hiệu thường được xem xét gồm:

Có hành vi bỏ trốn hoặc chuẩn bị bỏ trốn.
Không chấp hành giấy triệu tập nhiều lần.
Tiêu hủy hoặc che giấu chứng cứ.
Đe dọa người làm chứng hoặc người bị hại.
Thông cung với đồng phạm.
Tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.

Ví dụ, một người bị điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản nhưng liên tục thay đổi nơi cư trú, tắt liên lạc hoặc tìm cách chuyển tài sản nhằm tránh nghĩa vụ có thể bị áp dụng biện pháp tạm giam dù tội danh chưa thuộc nhóm đặc biệt nghiêm trọng.

Điều này cho thấy, mức độ nguy hiểm trong quá trình tố tụng cũng là yếu tố rất quan trọng khi xem xét áp dụng biện pháp tạm giam.

Một số tội có tính chất phức tạp, nhiều đồng phạm hoặc cần ngăn chặn kịp thời

Trong thực tiễn, nhiều vụ án có tính chất tổ chức hoặc liên quan đến nhiều người thường được cơ quan điều tra áp dụng biện pháp tạm giam để tránh việc các đối tượng câu kết, thống nhất lời khai hoặc tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.

Các tội thường gặp gồm:

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Tội đánh bạc và tổ chức đánh bạc trong trường hợp nghiêm trọng.
Tội buôn lậu.
Tội rửa tiền.
Một số tội phạm về chức vụ và tham nhũng.

Đối với các vụ án này, việc thu thập chứng cứ thường kéo dài, liên quan đến nhiều tài liệu, nhiều đối tượng và nhiều địa phương khác nhau. Vì vậy, nếu không áp dụng biện pháp ngăn chặn phù hợp thì nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động điều tra là rất lớn.

Tạm giam không đồng nghĩa với có tội

Đây là điểm mà rất nhiều người đang hiểu sai.

Biện pháp tạm giam chỉ nhằm:

Ngăn ngừa việc bỏ trốn.
Ngăn chặn tiếp tục phạm tội.
Bảo đảm thi hành án.
Tránh việc tiêu hủy chứng cứ.
Bảo vệ hoạt động điều tra, truy tố và xét xử.

Người bị tạm giam vẫn được pháp luật suy đoán vô tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.

Do đó, việc bị tạm giam không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ bị kết án hoặc phải chịu hình phạt tù.

Không phải mọi bị can đều bị tạm giam

Nhiều trường hợp, cơ quan tiến hành tố tụng có thể áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác thay thế tạm giam như:

Bảo lĩnh.
Đặt tiền để bảo đảm.
Cấm đi khỏi nơi cư trú.

Việc áp dụng biện pháp nào sẽ phụ thuộc vào:

Tính chất của hành vi phạm tội.
Nhân thân người bị buộc tội.
Khả năng bỏ trốn.
Mức độ hợp tác trong quá trình điều tra.
Điều kiện bảo đảm thi hành tố tụng.

Chính vì vậy, ngay sau khi bị khởi tố, người bị buộc tội và gia đình nên chủ động thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình để tăng khả năng được xem xét áp dụng biện pháp ngăn chặn nhẹ hơn.

Những sai lầm khiến nhiều người dễ bị tạm giam

Trên thực tế, không ít trường hợp đáng lẽ có thể được xem xét áp dụng biện pháp khác nhưng lại bị tạm giam do những hành vi thiếu hiểu biết như:

Không chấp hành giấy triệu tập của cơ quan điều tra.
Tự ý rời khỏi nơi cư trú.
Xóa dữ liệu điện thoại, máy tính.
Liên hệ với người làm chứng để tác động lời khai.
Tiêu hủy giấy tờ, tài liệu liên quan vụ án.
Cố tình che giấu tài sản hoặc chứng cứ.

Những hành vi này có thể khiến cơ quan điều tra đánh giá người bị buộc tội có nguy cơ cản trở hoạt động tố tụng và là căn cứ để xem xét áp dụng biện pháp tạm giam.

Vai trò của luật sư khi người thân bị tạm giam

Ngay từ giai đoạn điều tra, luật sư có thể hỗ trợ rất nhiều trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội.

Luật sư sẽ:

Giải thích quyền và nghĩa vụ theo quy định pháp luật.
Tham gia hỏi cung theo quy định.
Kiểm tra tính hợp pháp của các quyết định tố tụng.
Thu thập chứng cứ có lợi.
Đề nghị thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp tạm giam nếu đủ điều kiện.
Xây dựng phương án bào chữa phù hợp ngay từ đầu.

Trong nhiều vụ án, sự tham gia kịp thời của luật sư đã góp phần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội và giúp hạn chế những rủi ro phát sinh trong quá trình tố tụng.

Kết luận

Không phải chỉ người phạm các tội đặc biệt nghiêm trọng mới bị tạm giam. Trên thực tế, 03 nhóm tội thường có nguy cơ bị áp dụng biện pháp này gồm: tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng; tội nghiêm trọng hoặc ít nghiêm trọng nhưng có dấu hiệu bỏ trốn, cản trở điều tra; và các tội có tính chất phức tạp, nhiều đồng phạm hoặc cần ngăn chặn kịp thời.

Điều quan trọng cần nhớ là tạm giam không phải là hình phạt, mà chỉ là biện pháp ngăn chặn nhằm phục vụ hoạt động tố tụng. Vì vậy, nếu bản thân hoặc người thân không may vướng vào vụ án hình sự, hãy bình tĩnh, hợp tác đúng quy định, thực hiện đầy đủ quyền của mình và sớm có sự hỗ trợ của luật sư để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp. Đây là cách hiệu quả nhất để hạn chế rủi ro pháp lý và tránh những hậu quả đáng tiếc do thiếu hiểu biết về pháp luật.