05 TRƯỜNG HỢP NGƯỜI ĐANG BỊ TẠM GIAM CÓ THỂ ĐƯỢC TẠI NGOẠI TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT!

Tạm giam là một trong những biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất trong tố tụng hình sự, trực tiếp hạn chế quyền tự do thân thể của người bị buộc tội. Khi một người bị khởi tố và áp dụng biện pháp tạm giam, gia đình thường lo lắng không biết người thân có thể được trở về nhà trong thời gian điều tra hay không, cần đáp ứng những điều kiện gì và phải thực hiện thủ tục như thế nào.

Trên thực tế, không phải mọi bị can đều phải bị tạm giam cho đến khi kết thúc điều tra hoặc xét xử. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định những căn cứ, điều kiện và thủ tục để cơ quan có thẩm quyền xem xét hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp tạm giam bằng biện pháp ngăn chặn khác.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng “tại ngoại” là cách gọi thông dụng, không phải tên một biện pháp ngăn chặn độc lập trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Người được tại ngoại vẫn có thể phải thực hiện các nghĩa vụ pháp lý và chịu sự quản lý, giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Vậy người đang bị tạm giam có thể được tại ngoại trong những trường hợp nào? Gia đình có thể xin bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm hay không? Cần chuẩn bị những giấy tờ gì để đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn? Luật Công Tâm phân tích cụ thể dưới đây.

MỤC LỤC BÀI VIẾT

05 trường hợp người đang bị tạm giam có thể được xem xét cho tại ngoại

Trước hết, cần khẳng định rằng pháp luật không quy định một danh mục độc lập mang tên “05 trường hợp được tại ngoại”. Năm trường hợp dưới đây là những nhóm tình huống pháp lý thường gặp, được tổng hợp từ các quy định về tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú và hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn.

Việc thuộc một trong những nhóm trường hợp này không đồng nghĩa bị can đương nhiên được trả tự do. Cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá tính chất vụ án, nhân thân bị can, nguy cơ bỏ trốn, tiếp tục phạm tội, cản trở điều tra và các căn cứ pháp luật liên quan.

Trường hợp 1: Phụ nữ mang thai, đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi hoặc người bị bệnh nặng

Theo Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, đối với bị can, bị cáo là phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người già yếu, người bị bệnh nặng mà có nơi cư trú và lý lịch rõ ràng thì về nguyên tắc không tạm giam mà áp dụng biện pháp ngăn chặn khác, trừ những trường hợp luật định. Đây là quy định thể hiện chính sách nhân đạo của pháp luật tố tụng hình sự, đồng thời bảo đảm việc áp dụng biện pháp ngăn chặn phù hợp với tình trạng sức khỏe và hoàn cảnh đặc biệt của người bị buộc tội.

Ví dụ, bà A đang nuôi con 18 tháng tuổi, bị khởi tố về một tội phạm và đang bị tạm giam. Nếu bà A có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng và không thuộc các trường hợp ngoại lệ được phép tạm giam, gia đình có thể cung cấp giấy khai sinh của con, tài liệu về nơi cư trú và các chứng cứ liên quan để đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét thay thế biện pháp tạm giam.

Tuy nhiên, phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ không phải trong mọi trường hợp đều được tại ngoại. Khoản 4 Điều 119 vẫn cho phép áp dụng tạm giam trong một số trường hợp như bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã, tiếp tục phạm tội, có hành vi cản trở hoạt động tố tụng theo luật định hoặc bị can, bị cáo về tội xâm phạm an ninh quốc gia khi có đủ căn cứ theo quy định.

Đối với người bị bệnh nặng, cần có tài liệu y tế đáng tin cậy chứng minh tình trạng sức khỏe để cơ quan có thẩm quyền đánh giá. Không phải cứ có bệnh án hoặc đang điều trị bệnh là đương nhiên được thay đổi biện pháp ngăn chặn.

Trường hợp 2: Người già yếu có nơi cư trú và lý lịch rõ ràng

Người già yếu cũng thuộc nhóm đối tượng được pháp luật dành sự xem xét đặc biệt khi áp dụng biện pháp tạm giam theo khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Điểm cần lưu ý là pháp luật sử dụng thuật ngữ “người già yếu”, không phải mọi người đạt một độ tuổi nhất định đều tự động được miễn tạm giam. Việc xem xét phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe, khả năng sinh hoạt, hoàn cảnh thực tế và các điều kiện luật định.

Ví dụ, ông B 78 tuổi, sức khỏe suy giảm nghiêm trọng, thường xuyên phải điều trị bệnh và có nơi cư trú ổn định. Khi ông B đang bị tạm giam, gia đình có thể cung cấp hồ sơ bệnh án, giấy tờ nhân thân và tài liệu chứng minh nơi cư trú để đề nghị xem xét áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.

Đối với người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, tình trạng khuyết tật và sức khỏe cũng là những yếu tố cần được xem xét khi đánh giá sự cần thiết của việc tạm giam. Tuy nhiên, cần phân biệt rằng khuyết tật nặng không được Điều 119 quy định thành một căn cứ độc lập đương nhiên không tạm giam. Việc xem xét vẫn phải dựa vào tình trạng cụ thể và các căn cứ tố tụng tương ứng.

Đặc biệt, việc người bị buộc tội có tuổi cao, sức khỏe yếu hoặc gặp khó khăn trong sinh hoạt không tự động loại trừ khả năng bỏ trốn, cản trở điều tra hay tiếp tục phạm tội. Cơ quan có thẩm quyền vẫn phải đánh giá toàn diện các nguy cơ này.

Trường hợp 3: Bị can phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, có nhân thân và điều kiện quản lý phù hợp

Đối với bị can bị khởi tố về tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, việc áp dụng tạm giam phải căn cứ vào những điều kiện cụ thể tại Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Không phải cứ bị khởi tố về tội phạm là bắt buộc phải tạm giam. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn, trong đó có các yếu tố như hành vi bỏ trốn, dấu hiệu tiếp tục phạm tội, việc chấp hành biện pháp ngăn chặn trước đó hoặc nguy cơ cản trở hoạt động điều tra.

Ví dụ, anh C bị khởi tố về tội phạm ít nghiêm trọng, có nơi cư trú rõ ràng, có mặt theo giấy triệu tập, không có dấu hiệu bỏ trốn hoặc tác động đến người làm chứng. Nếu không còn căn cứ cần thiết để tiếp tục tạm giam, luật sư có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền đánh giá việc thay thế bằng biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc hơn.

Nhân thân tốt, phạm tội lần đầu, tự nguyện bồi thường thiệt hại hoặc tích cực hợp tác với cơ quan điều tra có thể là những yếu tố thực tế được xem xét khi đánh giá vụ việc.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: phạm tội lần đầu, có nhân thân tốt hoặc đã khắc phục hậu quả không phải là điều kiện tự động để được tại ngoại. Đây cũng không phải là những căn cứ thay thế cho việc đánh giá sự cần thiết của biện pháp tạm giam theo quy định pháp luật.

Ngay cả khi bị can bị khởi tố về tội ít nghiêm trọng, cơ quan có thẩm quyền vẫn có thể áp dụng tạm giam nếu có đủ căn cứ và điều kiện luật định.

Trường hợp 4: Bị can đủ điều kiện được bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm

Bảo lĩnh và đặt tiền để bảo đảm là hai biện pháp ngăn chặn được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự, có thể được áp dụng thay thế tạm giam khi đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Theo Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Cơ quan, tổ chức có thể nhận bảo lĩnh cho bị can, bị cáo là người thuộc cơ quan, tổ chức mình; cá nhân là người thân thích của bị can, bị cáo cũng có thể nhận bảo lĩnh khi đáp ứng điều kiện luật định.

Đối với cá nhân nhận bảo lĩnh, pháp luật yêu cầu có ít nhất hai người đủ điều kiện nhận bảo lĩnh, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Người nhận bảo lĩnh phải đáp ứng các yêu cầu về nhân thân, năng lực, việc chấp hành pháp luật và điều kiện quản lý người được bảo lĩnh.

Ví dụ, anh D bị tạm giam trong quá trình điều tra. Cha mẹ anh D có nơi cư trú rõ ràng, đủ điều kiện theo quy định và tự nguyện nhận bảo lĩnh. Gia đình có thể chuẩn bị hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp bảo lĩnh, kèm theo các tài liệu chứng minh điều kiện của người nhận bảo lĩnh.

Bên cạnh đó, Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định biện pháp đặt tiền để bảo đảm thay thế tạm giam. Việc áp dụng biện pháp này phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, nhân thân và tình trạng tài sản của bị can, bị cáo.

Cần đặc biệt lưu ý rằng đặt tiền để bảo đảm không phải là hình thức “nộp tiền để được thả” trong mọi vụ án. Cơ quan có thẩm quyền chỉ quyết định áp dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật. Người được áp dụng biện pháp bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm phải thực hiện các nghĩa vụ cam đoan, trong đó có việc có mặt theo giấy triệu tập và không thực hiện những hành vi cản trở hoạt động tố tụng theo quy định. Nếu vi phạm nghĩa vụ cam đoan, bị can có thể bị áp dụng biện pháp tạm giam và phát sinh những hậu quả pháp lý khác.

Trường hợp 5: Hết thời hạn tạm giam hoặc không còn căn cứ cần thiết để tiếp tục tạm giam

Tạm giam trong giai đoạn điều tra phải tuân thủ thời hạn, trình tự và thủ tục do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định. Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định thời hạn tạm giam để điều tra và việc gia hạn tạm giam theo từng loại tội phạm, cùng những điều kiện, thẩm quyền tương ứng. Khi hết thời hạn tạm giam mà không có căn cứ hoặc quyết định gia hạn hợp pháp, người bị tạm giam phải được trả tự do theo quy định. Trường hợp cần thiết, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp ngăn chặn khác. Ngoài ra, ngay cả khi thời hạn tạm giam chưa kết thúc, nếu xét thấy không còn cần thiết phải áp dụng biện pháp này, cơ quan có thẩm quyền cũng phải xem xét việc hủy bỏ hoặc thay thế theo Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Ví dụ, trong quá trình điều tra, các tài liệu, chứng cứ quan trọng đã được thu thập, bị can có nơi cư trú rõ ràng, không có dấu hiệu bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hoặc cản trở hoạt động tố tụng. Khi đó, luật sư có thể đề nghị xem xét lại sự cần thiết của việc tiếp tục tạm giam.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc hết thời hạn tạm giam hợp pháp và việc thời hạn tạm giam ban đầu kết thúc nhưng đã được gia hạn đúng quy định. Không phải cứ hết thời hạn ghi trên quyết định tạm giam đầu tiên thì bị can đương nhiên được trả tự do nếu có quyết định gia hạn hợp pháp. Đồng thời, việc được thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp tạm giam không có nghĩa vụ án đã kết thúc hoặc bị can được xác định không phạm tội. Hoạt động điều tra vẫn có thể tiếp tục theo quy định.

Điều kiện quan trọng để được xem xét thay đổi biện pháp tạm giam thành tại ngoại

Để đề nghị thay đổi biện pháp tạm giam, gia đình và luật sư không nên chỉ tập trung vào hoàn cảnh khó khăn hoặc mong muốn bị can sớm trở về nhà. Điều quan trọng hơn là phải làm rõ những căn cứ pháp lý chứng minh việc tiếp tục tạm giam không còn cần thiết hoặc bị can đáp ứng điều kiện áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.

Trước hết, cần xem xét nơi cư trú và khả năng quản lý, giám sát bị can. Đối với biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú theo Điều 123 Bộ luật Tố tụng hình sự, bị can phải có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng và đáp ứng những điều kiện tương ứng. Đây là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền đánh giá khả năng bảo đảm sự có mặt của bị can khi được triệu tập.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng có nơi cư trú rõ ràng là điều kiện đủ để được tại ngoại. Trong những vụ án có căn cứ cho rằng bị can có nguy cơ bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hoặc tác động đến người tham gia tố tụng, việc có hộ khẩu hoặc địa chỉ cư trú ổn định không đương nhiên loại trừ sự cần thiết của biện pháp tạm giam.

Thứ hai, cần đánh giá việc chấp hành pháp luật và khả năng thực hiện các nghĩa vụ tố tụng. Nếu bị can từng tự nguyện đến làm việc theo giấy triệu tập, không có hành vi bỏ trốn, không tiêu hủy chứng cứ hoặc đe dọa người làm chứng, đây có thể là những tình tiết thực tế có ý nghĩa khi xem xét yêu cầu thay đổi biện pháp ngăn chặn.

Ngược lại, nếu bị can đã vi phạm nghĩa vụ của biện pháp ngăn chặn trước đó hoặc có hành vi gây khó khăn cho hoạt động điều tra thì khả năng được thay thế tạm giam sẽ bị ảnh hưởng.

Thứ ba, cần xác định tính chất, mức độ của hành vi bị khởi tố và tình trạng chứng cứ của vụ án. Việc đánh giá không chỉ dựa vào tên tội danh mà còn phải xem xét khung hình phạt, vai trò của bị can, diễn biến vụ án và những căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn theo pháp luật.

Một vấn đề cần phân biệt là thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và tự nguyện bồi thường thiệt hại có thể là những tình tiết có lợi cho bị can khi giải quyết vụ án, nhưng không phải điều kiện bắt buộc chung để được thay đổi biện pháp tạm giam. Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội vẫn phải được tôn trọng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Do đó, luật sư cần xây dựng đề nghị trên cơ sở những căn cứ cụ thể, thay vì cho rằng bị can phải nhận tội hoặc khai báo theo một hướng nhất định mới có cơ hội được tại ngoại.

Thủ tục đề nghị cho người đang bị tạm giam được tại ngoại trong giai đoạn điều tra

Khi có căn cứ cho rằng bị can đủ điều kiện được áp dụng biện pháp ngăn chặn khác, gia đình và luật sư có thể chuẩn bị hồ sơ đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét. Trước hết, cần xác định biện pháp ngăn chặn phù hợp với tình trạng pháp lý của bị can. Trong từng vụ việc, có thể xem xét đề nghị bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú. Mỗi biện pháp có điều kiện áp dụng, nghĩa vụ của người bị áp dụng và thủ tục riêng.

Đối với trường hợp đề nghị bảo lĩnh, cần chuẩn bị văn bản nhận bảo lĩnh và những tài liệu chứng minh cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức nhận bảo lĩnh đáp ứng điều kiện luật định. Đối với trường hợp đặt tiền để bảo đảm, cần thực hiện theo quy định về chủ thể, mức tiền, thủ tục và các nghĩa vụ liên quan.

Nếu đề nghị thay đổi biện pháp tạm giam do bị can đang mang thai, nuôi con dưới 36 tháng tuổi, già yếu hoặc bị bệnh nặng, cần chuẩn bị tài liệu chứng minh tình trạng tương ứng. Những tài liệu này có thể bao gồm giấy xác nhận mang thai, giấy khai sinh của con, hồ sơ bệnh án, kết quả khám chữa bệnh hoặc giấy tờ nhân thân.

Bên cạnh đó, văn bản đề nghị cần thể hiện rõ thông tin người bị tạm giam, vụ án đang được điều tra, biện pháp ngăn chặn đang áp dụng, căn cứ pháp luật và những tình tiết chứng minh việc thay đổi biện pháp ngăn chặn là phù hợp. Điểm quan trọng nhất không nằm ở việc đơn có nhiều trang hay sử dụng những câu chữ mạnh mẽ, mà là lập luận phải chỉ ra được vì sao việc tiếp tục tạm giam không còn cần thiết hoặc vì sao bị can đáp ứng điều kiện áp dụng biện pháp ngăn chặn thay thế.

Trong giai đoạn điều tra, việc đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn cần được gửi đến cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền. Theo Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự, đối với biện pháp ngăn chặn do Viện kiểm sát phê chuẩn trong giai đoạn điều tra, việc hủy bỏ hoặc thay thế phải do Viện kiểm sát quyết định. Thẩm quyền đối với từng biện pháp cụ thể còn phải được đối chiếu với các điều luật tương ứng. Vì vậy, không thể mặc nhiên cho rằng chỉ cần gửi đơn đến Cơ quan điều tra là Cơ quan điều tra có quyền tự quyết định cho bị can tại ngoại trong mọi trường hợp.

Sau khi tiếp nhận đề nghị, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét hồ sơ, các căn cứ pháp lý và tình hình thực tế của vụ án để quyết định có thay đổi biện pháp ngăn chặn hay không. Nếu đề nghị không được chấp nhận, cần xem xét lý do và căn cứ pháp lý liên quan. Trường hợp có tình tiết mới như tình trạng sức khỏe thay đổi, xuất hiện căn cứ chứng minh bị can không còn nguy cơ cản trở điều tra hoặc có tài liệu bổ sung quan trọng, luật sư có thể tiếp tục đánh giá khả năng đề nghị xem xét lại theo quy định. Ngoài ra, nếu có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi tố tụng liên quan đến việc tạm giam trái pháp luật, người có quyền khiếu nại có thể thực hiện quyền khiếu nại theo trình tự, thủ tục của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Cần lưu ý rằng việc gửi đơn đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn không làm phát sinh quyền được tại ngoại ngay lập tức. Khi chưa có quyết định hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền, biện pháp tạm giam đang có hiệu lực vẫn phải được thực hiện.

Những sai lầm thường gặp khiến việc đề nghị tại ngoại không được chấp thuận

Trong thực tế, không ít gia đình cho rằng chỉ cần bị can có nhân thân tốt, phạm tội lần đầu hoặc gia đình có hoàn cảnh khó khăn thì cơ quan tiến hành tố tụng phải chấp thuận cho tại ngoại. Tuy nhiên, đây là cách hiểu chưa đầy đủ và có thể dẫn đến việc chuẩn bị hồ sơ không đúng trọng tâm.

Sai lầm đầu tiên là không phân biệt được căn cứ thay đổi biện pháp tạm giam với tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Chẳng hạn, việc bị can tự nguyện bồi thường thiệt hại, có thành tích trong công tác hoặc được người bị hại xin giảm nhẹ hình phạt có thể có ý nghĩa khi giải quyết trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, những tình tiết này không đương nhiên chứng minh rằng việc tạm giam không còn cần thiết.

Sai lầm thứ hai là chuẩn bị hồ sơ thiếu chứng cứ. Đơn đề nghị chỉ trình bày rằng bị can có hoàn cảnh gia đình khó khăn, cha mẹ già yếu hoặc con nhỏ cần chăm sóc nhưng không kèm theo tài liệu chứng minh thì khó tạo được cơ sở đầy đủ để cơ quan có thẩm quyền đánh giá.

Đặc biệt, đối với những trường hợp thuộc diện được xem xét theo khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự, việc chứng minh tình trạng mang thai, nuôi con dưới 36 tháng tuổi, già yếu hoặc bệnh nặng phải được thực hiện bằng tài liệu phù hợp.

Sai lầm thứ ba là cho rằng bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm là quyền lựa chọn tuyệt đối của gia đình. Trên thực tế, dù có người thân sẵn sàng bảo lĩnh hoặc có đủ khả năng tài chính để đặt tiền, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn thay thế vẫn phụ thuộc vào quyết định của cơ quan có thẩm quyền trên cơ sở các điều kiện luật định.

Sai lầm thứ tư là gửi đơn không đúng cơ quan có thẩm quyền hoặc không xác định được quyết định tạm giam đã được phê chuẩn như thế nào. Việc này có thể khiến quá trình xem xét, giải quyết yêu cầu gặp khó khăn.

Cuối cùng, một số gia đình quá tập trung vào việc xin tại ngoại mà không chú ý đến các quyền tố tụng khác của bị can, chẳng hạn quyền được biết lý do bị bắt, tạm giam, quyền nhờ người bào chữa, quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, yêu cầu và quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng trái pháp luật. Cần hiểu rằng việc bảo vệ quyền lợi của người đang bị tạm giam không chỉ giới hạn ở mục tiêu thay đổi biện pháp ngăn chặn. Quan trọng hơn, toàn bộ quá trình điều tra phải được tiến hành đúng pháp luật, bảo đảm quyền bào chữa và nguyên tắc suy đoán vô tội.

Vai trò của luật sư trong việc đề nghị thay đổi biện pháp tạm giam

Khi người thân bị tạm giam, gia đình thường chịu áp lực tâm lý lớn và gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin pháp lý. Đặc biệt, nếu không nắm rõ căn cứ tạm giam, thời hạn điều tra và thẩm quyền thay đổi biện pháp ngăn chặn, việc tự chuẩn bị hồ sơ đề nghị tại ngoại có thể không đạt hiệu quả mong muốn.

Trong trường hợp này, sự tham gia của luật sư có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá tính hợp pháp và sự cần thiết của biện pháp tạm giam. Trước hết, luật sư có thể nghiên cứu những tài liệu được phép tiếp cận theo từng giai đoạn tố tụng, làm rõ tội danh, tính chất hành vi bị khởi tố, căn cứ áp dụng biện pháp tạm giam và những tình tiết liên quan đến nhân thân, hoàn cảnh của bị can. Trên cơ sở đó, luật sư đánh giá khả năng đề nghị hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp tạm giam bằng bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú. Đối với trường hợp bị can có tình trạng sức khỏe đặc biệt, đang mang thai, nuôi con dưới 36 tháng tuổi hoặc thuộc nhóm người già yếu, luật sư có thể hướng dẫn gia đình chuẩn bị tài liệu chứng minh và xây dựng lập luận pháp lý phù hợp. Đối với trường hợp đề nghị bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm, luật sư có thể tư vấn về điều kiện áp dụng, nghĩa vụ cam đoan, trách nhiệm của người nhận bảo lĩnh và những hậu quả pháp lý nếu bị can vi phạm nghĩa vụ.

Bên cạnh việc soạn thảo văn bản đề nghị, luật sư còn có thể làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng trong phạm vi quyền hạn pháp luật cho phép, đưa ra kiến nghị, cung cấp tài liệu và đề nghị xem xét những căn cứ có lợi cho người bị buộc tội. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng luật sư không có quyền quyết định việc cho bị can tại ngoại và không thể bảo đảm mọi đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn đều được chấp thuận. Quyết định cuối cùng thuộc về cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Giá trị của việc mời luật sư tham gia từ sớm nằm ở khả năng xác định đúng vấn đề pháp lý, bảo vệ các quyền tố tụng của bị can và hạn chế những sai sót có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình điều tra.

Công ty Luật TNHH Chí Công & Thiện Tâm – Luật Công Tâm cung cấp dịch vụ tư vấn và tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự, bao gồm tư vấn về căn cứ tạm giam, thời hạn tạm giam, thủ tục đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội. Luật Công Tâm chú trọng nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và xây dựng phương án pháp lý phù hợp với từng vụ việc, bảo đảm việc bảo vệ quyền lợi của khách hàng được thực hiện trên cơ sở pháp luật.

Kết luận

Người đang bị tạm giam trong giai đoạn điều tra vẫn có thể được xem xét cho tại ngoại khi đáp ứng những điều kiện luật định. Tuy nhiên, việc thay đổi biện pháp ngăn chặn không phải là quyền đương nhiên chỉ vì bị can có nhân thân tốt, phạm tội lần đầu hoặc gia đình có người sẵn sàng bảo lĩnh.

Năm nhóm trường hợp thường được xem xét bao gồm người có tình trạng sức khỏe hoặc hoàn cảnh đặc biệt được pháp luật bảo vệ; người già yếu; bị can có điều kiện phù hợp để áp dụng biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc hơn; trường hợp đủ điều kiện bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm; và trường hợp hết thời hạn tạm giam hợp pháp hoặc không còn căn cứ cần thiết để tiếp tục tạm giam.

Điều quan trọng là phải xác định đúng căn cứ pháp luật, chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và gửi đề nghị đến cơ quan có thẩm quyền. Tạm giam là biện pháp ngăn chặn, không phải hình phạt. Người đang bị tạm giam vẫn được bảo đảm quyền bào chữa và được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Việc áp dụng, duy trì hoặc thay đổi biện pháp tạm giam phải được xem xét trên cơ sở pháp luật, bảo đảm yêu cầu giải quyết vụ án đồng thời tôn trọng quyền con người và quyền công dân.