Khi người thân bị bắt tạm giam để điều tra, câu hỏi đầu tiên mà hầu hết gia đình đều đặt ra là: “Bị tạm giam bao lâu thì được thả?”, “Có thể bị giam mãi không?”, “Tạm giam có giới hạn thời gian không?”

Thực tế, tạm giam không phải là biện pháp vô thời hạn. Bộ luật Tố tụng hình sự quy định rất chặt chẽ về thời hạn tạm giam trong từng giai đoạn điều tra, đồng thời quy định các trường hợp được gia hạn và giới hạn tối đa mà cơ quan tiến hành tố tụng được phép áp dụng.

Nắm rõ quy định này sẽ giúp người bị tạm giam và gia đình chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đồng thời kịp thời phát hiện nếu có dấu hiệu áp dụng biện pháp tạm giam trái quy định.

Biết rõ thời hạn tạm giam → Chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

Tạm giam để điều tra là gì?

Tạm giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất trong tố tụng hình sự, được áp dụng nhằm:

• Ngăn chặn người bị buộc tội bỏ trốn;
• Ngăn chặn việc tiêu hủy chứng cứ;
• Tránh việc tiếp tục phạm tội;
• Bảo đảm hoạt động điều tra, truy tố và xét xử được tiến hành khách quan.

Tạm giam không đồng nghĩa với việc người đó đã có tội.

Cho đến khi có bản án có hiệu lực pháp luật của Tòa án, người bị tạm giam vẫn được coi là không có tội theo nguyên tắc suy đoán vô tội.

Thời hạn tạm giam để điều tra vụ án hình sự là bao lâu?

Theo Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, thời hạn tạm giam trong giai đoạn điều tra phụ thuộc vào tính chất của tội phạm.

Đối với tội phạm ít nghiêm trọng

• Thời hạn tạm giam lần đầu:
  Không quá 02 tháng.

Gia hạn:

• Được gia hạn 01 lần;
• Không quá 01 tháng.

Tổng thời gian tối đa: 03 tháng.

Đối với tội phạm nghiêm trọng

• Tạm giam lần đầu:
  Không quá 03 tháng.

Gia hạn:

• 01 lần;
• Không quá 02 tháng.

Tổng thời gian tối đa: 05 tháng.

Đối với tội phạm rất nghiêm trọng

• Tạm giam lần đầu:
  Không quá 04 tháng.

Gia hạn:

• Lần thứ nhất: không quá 03 tháng;
• Lần thứ hai: không quá 02 tháng.

Tổng thời gian tối đa: 09 tháng.

Đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng

• Tạm giam lần đầu:
  Không quá 04 tháng.

Gia hạn:

• Lần thứ nhất: không quá 04 tháng;
• Lần thứ hai: không quá 04 tháng;
• Lần thứ ba: không quá 04 tháng.

Tổng thời gian tối đa: 16 tháng.

Đây là nhóm tội có tính chất đặc biệt nghiêm trọng nên pháp luật cho phép thời hạn điều tra và tạm giam dài hơn nhằm bảo đảm việc thu thập chứng cứ đầy đủ.

Bảng tổng hợp thời hạn tạm giam điều tra

Khi nào được gia hạn tạm giam?

Không phải cứ hết thời hạn là cơ quan điều tra được tự động gia hạn.

Việc gia hạn chỉ được thực hiện khi:

• Vụ án còn nhiều tình tiết cần làm rõ;
• Chưa thể kết thúc điều tra;
• Có căn cứ tiếp tục áp dụng biện pháp tạm giam.

Quan trọng hơn, việc gia hạn phải được Viện kiểm sát có thẩm quyền phê chuẩn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Nếu không có quyết định gia hạn hợp pháp thì việc tiếp tục tạm giam là trái pháp luật.

Hết thời hạn tạm giam thì có được trả tự do ngay không?

Đây là vấn đề nhiều người hiểu chưa đúng.

Không phải cứ hết thời hạn điều tra là người bị tạm giam chắc chắn được trả tự do.

Có thể xảy ra các trường hợp:

Trường hợp 1: Trả tự do

Nếu:

• Không còn căn cứ tạm giam;
• Không đủ chứng cứ buộc tội;
• Thay đổi bằng biện pháp ngăn chặn khác.

Người bị tạm giam sẽ được trả tự do.

Trường hợp 2: Chuyển sang giai đoạn truy tố

Nếu điều tra đã kết thúc và hồ sơ được chuyển sang Viện kiểm sát thì cơ quan có thẩm quyền có thể tiếp tục áp dụng biện pháp tạm giam theo thời hạn của giai đoạn truy tố nếu đủ điều kiện theo luật.

Trường hợp 3: Chuyển sang xét xử

Sau khi Tòa án thụ lý vụ án, nếu xét thấy cần thiết thì Tòa án vẫn có thể quyết định tiếp tục tạm giam trong giai đoạn xét xử theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Do đó, thời hạn tạm giam trong giai đoạn điều tra không phải là toàn bộ thời gian bị tạm giam của một vụ án hình sự.

Gia đình người bị tạm giam cần làm gì?

Đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng.

Ngay từ khi có quyết định tạm giam, gia đình nên:

✔ Kiểm tra căn cứ áp dụng biện pháp tạm giam.

✔ Theo dõi thời hạn tạm giam để bảo đảm việc gia hạn (nếu có) đúng quy định pháp luật.

✔ Chuẩn bị tài liệu, chứng cứ có lợi cho người bị buộc tội.

✔ Động viên người bị tạm giam thành khẩn khai báo nếu phù hợp với sự thật khách quan.

✔ Mời luật sư tham gia bào chữa càng sớm càng tốt.

Luật sư có thể:

• Tham gia hỏi cung theo quy định;
• Nghiên cứu hồ sơ khi đủ điều kiện;
• Thu thập chứng cứ gỡ tội;
• Kiến nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn;
• Đề nghị hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp tạm giam nếu không còn căn cứ.

Việc có luật sư ngay từ giai đoạn điều tra thường giúp hạn chế đáng kể các rủi ro tố tụng và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.

Một số câu hỏi thường gặp

Bị tạm giam có được gặp người thân không?

Người bị tạm giam vẫn có quyền được gặp thân nhân, tuy nhiên việc thăm gặp không được thực hiện tự do mà phải tuân theo điều kiện, trình tự và sự kiểm soát của cơ sở giam giữ. Thân nhân phải xuất trình giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh quan hệ và thực hiện thủ tục đăng ký thăm gặp theo quy định. Trong một số trường hợp, nếu việc gặp mặt có nguy cơ ảnh hưởng đến quá trình điều tra, làm lộ bí mật vụ án, cản trở việc thu thập chứng cứ hoặc gây khó khăn cho hoạt động tố tụng thì cơ quan có thẩm quyền có thể hạn chế hoặc chưa cho phép thăm gặp. Vì vậy, gia đình nên liên hệ trực tiếp cơ sở giam giữ hoặc cơ quan đang thụ lý vụ án để được hướng dẫn cụ thể.

Tạm giam có được tính vào thời gian chấp hành án không?

Có. Trường hợp người bị tạm giam sau đó bị Tòa án tuyên hình phạt tù thì thời gian đã bị tạm giữ, tạm giam được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù, theo nguyên tắc một ngày tạm giữ, tạm giam được tính bằng một ngày tù. Quy định này nhằm bảo đảm người bị kết án không phải chịu hai lần việc hạn chế tự do đối với cùng một khoảng thời gian. Tuy nhiên, việc khấu trừ chỉ được thực hiện khi bản án đã có hiệu lực pháp luật và Tòa án tuyên hình phạt tù; nếu người bị tạm giam được đình chỉ điều tra, tuyên không phạm tội hoặc được miễn trách nhiệm hình sự thì việc giải quyết quyền lợi sẽ được xem xét theo quy định khác của pháp luật.

Có thể thay thế tạm giam bằng biện pháp khác không?

Khi xét thấy không còn cần thiết phải tiếp tục cách ly người bị buộc tội khỏi xã hội, cơ quan tiến hành tố tụng có thể hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp tạm giam bằng biện pháp ngăn chặn khác như bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú. Việc xem xét thay thế thường căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân của người bị buộc tội, nơi cư trú, thái độ hợp tác, khả năng bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ hoặc tiếp tục phạm tội. Người bị tạm giam, người thân hoặc luật sư có thể làm đơn đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn, kèm theo các tài liệu chứng minh có nơi cư trú rõ ràng, nhân thân tốt, hoàn cảnh gia đình đặc biệt hoặc các điều kiện khác có lợi.

Kết luận

Thời hạn tạm giam để điều tra không cố định cho mọi vụ án mà phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tội phạm. Theo quy định hiện hành, tổng thời gian tạm giam trong giai đoạn điều tra có thể dao động từ 03 tháng đến tối đa 16 tháng đối với từng loại tội phạm và chỉ được gia hạn khi đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.

Việc hiểu rõ các mốc thời gian này giúp người bị buộc tội và gia đình theo dõi quá trình tố tụng, bảo đảm các quyết định tạm giam và gia hạn tạm giam được thực hiện đúng pháp luật. Trong những vụ án phức tạp, việc tham khảo ý kiến luật sư ngay từ giai đoạn điều tra là giải pháp quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời xây dựng phương án bào chữa hiệu quả.

📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ

VĂN PHÒNG LUẬT CÔNG TÂM

☎ Hotline: 0972810901 – 0969545660

🌐 Website: luatcongtam.com.vn

📧 Email: [email protected]