Nhiều người vẫn cho rằng cha mẹ mất thì tất cả các con đương nhiên được chia di sản thừa kế bằng nhau. Tuy nhiên, đây là một trong những hiểu lầm rất phổ biến. Trên thực tế, pháp luật về thừa kế cho phép có nhiều trường hợp các con được hưởng phần di sản không bằng nhau, thậm chí có người được hưởng rất nhiều, có người chỉ được hưởng một phần nhỏ hoặc không được hưởng gì.
Vậy tại sao các con được hưởng thừa kế không bằng nhau? Dưới đây là những lý do pháp lý quan trọng mà bất kỳ ai cũng nên biết để tránh những tranh chấp đáng tiếc trong gia đình.
Có di chúc thì việc chia thừa kế không nhất thiết phải bằng nhau
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến các con được hưởng thừa kế khác nhau là người để lại di sản đã lập di chúc.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự, người lập di chúc có quyền quyết định:
- Chỉ định ai được hưởng di sản.
- Chỉ định người không được hưởng di sản.
- Quy định tỷ lệ hoặc phần tài sản mỗi người được nhận.
- Dành một phần tài sản cho tổ chức hoặc cá nhân khác ngoài gia đình.
Điều đó đồng nghĩa với việc cha mẹ hoàn toàn có thể để lại:
- Người con cả được hưởng 60% tài sản.
- Người con út được hưởng 30%.
- Người con còn lại chỉ được hưởng 10%.
Hoặc thậm chí chỉ để lại toàn bộ tài sản cho một người con nếu di chúc hợp pháp và không vi phạm các quy định bảo vệ người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Chính vì vậy, việc các con được hưởng không bằng nhau không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của sự bất công mà có thể hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật.
Công sức đóng góp của từng người có thể ảnh hưởng đến phần di sản
Trong nhiều gia đình, có người con dành nhiều năm chăm sóc cha mẹ, quản lý tài sản, sửa chữa nhà cửa hoặc bảo quản khối di sản.
Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án có thể xem xét đến:
- Công sức giữ gìn tài sản.
- Công sức bảo quản di sản.
- Chi phí bỏ ra để duy trì tài sản.
- Thời gian trực tiếp chăm sóc người để lại di sản.
Trong một số trường hợp, người có nhiều công sức hơn có thể được thanh toán các khoản chi phí hợp lý hoặc được xem xét khi phân chia di sản theo quy định pháp luật và thực tiễn xét xử.
Vì vậy, việc chia không bằng nhau đôi khi xuất phát từ chính sự khác biệt về công sức đóng góp của từng người.
Có người được hưởng theo diện “thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc”
Đây là quy định khiến rất nhiều người bất ngờ.
Ngay cả khi cha mẹ không để lại tài sản cho một số người trong di chúc thì pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của một số chủ thể đặc biệt như:
- Con chưa thành niên.
- Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động.
- Cha, mẹ của người chết.
- Vợ hoặc chồng của người chết.
Những người này vẫn có thể được hưởng một phần di sản theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp họ thuộc diện không được quyền hưởng di sản.
Do đó, có những trường hợp:
- Một người con được hưởng đúng theo di chúc.
- Người khác vẫn được hưởng thêm theo quy định bắt buộc của pháp luật.
Điều này khiến tỷ lệ phân chia không còn giống như nội dung di chúc ban đầu.
Có người từ chối nhận di sản
Không phải ai cũng muốn nhận phần thừa kế của mình.
Theo quy định pháp luật, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản nếu việc từ chối không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác.
Khi đó:
- Phần di sản của họ sẽ được xử lý theo quy định pháp luật.
- Những người thừa kế còn lại có thể được hưởng phần nhiều hơn.
Đây cũng là nguyên nhân khá phổ biến khiến các con cuối cùng nhận được phần tài sản khác nhau.
Có người không còn quyền hưởng di sản
Pháp luật quy định một số trường hợp người thừa kế sẽ không được hưởng di sản, chẳng hạn như:
- Có hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người để lại di sản.
- Ngược đãi, hành hạ nghiêm trọng người để lại di sản.
- Giả mạo, sửa chữa hoặc hủy di chúc.
- Lừa dối hoặc cưỡng ép trong việc lập di chúc.
Nếu thuộc các trường hợp này thì người đó có thể bị tước quyền hưởng di sản.
Khi đó, phần tài sản sẽ được chia cho những người còn lại theo quy định của pháp luật.
Đây là lý do nhiều người cho rằng việc chia “không công bằng”, nhưng thực chất lại hoàn toàn đúng quy định pháp luật.
Di sản không phải toàn bộ tài sản của cha mẹ
Một hiểu lầm rất phổ biến là toàn bộ tài sản đứng tên cha hoặc mẹ đều được đem chia thừa kế.
Thực tế không phải vậy.
Nếu tài sản là tài sản chung của vợ chồng thì trước khi chia thừa kế phải:
- Xác định phần tài sản của người còn sống.
- Chỉ phần thuộc sở hữu của người chết mới được coi là di sản.
Sau đó mới tiến hành chia cho những người thừa kế.
Điều này khiến giá trị tài sản mỗi người nhận được có thể thấp hơn nhiều so với suy nghĩ ban đầu.
Có tài sản đã được tặng cho trước khi cha mẹ qua đời
Trong thực tế, nhiều cha mẹ đã:
- Tặng cho đất.
- Sang tên nhà.
- Chuyển tiền.
- Cho tài sản riêng.
cho một số người con khi còn sống.
Nếu việc tặng cho đã hoàn thành đúng quy định pháp luật thì tài sản đó không còn là di sản thừa kế.
Do vậy:
- Người đã được tặng cho vẫn giữ tài sản đó.
- Phần di sản còn lại tiếp tục được chia cho các đồng thừa kế.
Nhìn tổng thể, sẽ có người sở hữu khối tài sản lớn hơn đáng kể so với những người khác.
Có trường hợp chia thừa kế theo pháp luật nhưng vẫn không nhận bằng nhau
Nhiều người nghĩ rằng chia theo pháp luật thì chắc chắn các con đều được hưởng bằng nhau.
Thực tế, điều này chỉ đúng khi:
- Xác định đúng hàng thừa kế.
- Không có người từ chối nhận di sản.
- Không có người bị tước quyền hưởng.
- Không có thừa kế thế vị.
- Không có các khoản nghĩa vụ tài sản phải thanh toán trước.
Nếu phát sinh một trong các yếu tố trên thì kết quả phân chia cuối cùng có thể hoàn toàn khác nhau.
Tranh chấp thường phát sinh vì hiểu sai quy định
Không ít vụ kiện kéo dài nhiều năm chỉ vì các thành viên trong gia đình cho rằng:
- Con trưởng phải được nhiều hơn.
- Con út phải được nhiều hơn.
- Người chăm sóc cha mẹ phải được hưởng toàn bộ.
- Mọi người bắt buộc phải chia đều.
Thực tế, pháp luật không có quy định chung theo những quan niệm này.
Việc xác định phần di sản của từng người phải căn cứ vào:
- Có hay không có di chúc.
- Nội dung di chúc.
- Tính hợp pháp của di chúc.
- Quan hệ thừa kế.
- Công sức quản lý, bảo quản di sản (trong trường hợp có căn cứ xem xét).
- Các quy định khác của Bộ luật Dân sự.
Chỉ khi xem xét đầy đủ các yếu tố này mới có thể xác định đúng quyền hưởng di sản của từng người.
Vai trò của luật sư khi xảy ra tranh chấp thừa kế
Các tranh chấp về thừa kế thường liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý phức tạp như:
- Xác định di sản.
- Xác định hàng thừa kế.
- Kiểm tra hiệu lực của di chúc.
- Thu thập chứng cứ chứng minh công sức quản lý tài sản.
- Yêu cầu chia di sản hoặc bảo vệ quyền lợi của người thừa kế.
Luật sư sẽ giúp đánh giá toàn bộ hồ sơ, xác định quyền lợi của từng người và đưa ra phương án giải quyết phù hợp, hạn chế tối đa những tranh chấp kéo dài trong gia đình.
Kết luận
Các con không phải lúc nào cũng được hưởng thừa kế bằng nhau. Việc phân chia di sản phụ thuộc vào nhiều yếu tố như có hay không có di chúc, nội dung di chúc, quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, việc từ chối nhận di sản, trường hợp không được quyền hưởng di sản, công sức quản lý tài sản và nhiều quy định khác của pháp luật.
Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp, điều quan trọng không phải là so sánh ai được nhiều hay ít, mà là xác định đúng căn cứ pháp lý áp dụng trong từng trường hợp cụ thể. Hiểu đúng quy định của pháp luật và tham khảo ý kiến luật sư ngay từ đầu sẽ giúp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi người và hạn chế những mâu thuẫn không đáng có trong gia đình.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
VĂN PHÒNG LUẬT CÔNG TÂM
☎ Hotline: 0972810901 – 0969545660
🌐 Website: luatcongtam.com.vn
📧 Email: [email protected]
