Nhiều người cho rằng khi một người bị xúc phạm, khiêu khích hoặc dồn vào trạng thái tức giận, mất bình tĩnh rồi gây thương tích cho người khác thì sẽ “không bị truy cứu trách nhiệm hình sự”. Đây là cách hiểu chưa chính xác. Trạng thái bị kích động có thể là một yếu tố quan trọng được pháp luật xem xét khi đánh giá hành vi cố ý gây thương tích, nhưng không phải cứ bị kích động là đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự.
Tùy vào mức độ kích động, nguyên nhân dẫn đến kích động, tính chất của hành vi gây thương tích và hậu quả xảy ra, người thực hiện hành vi có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự. Đặc biệt, trường hợp người phạm tội thực hiện hành vi trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh có thể thuộc một trường hợp phạm tội riêng với mức hình phạt nhẹ hơn so với tội cố ý gây thương tích thông thường. Vậy gây thương tích trong trạng thái bị kích động có phạm tội không và khi nào được xem là “kích động mạnh”? Dưới đây là những vấn đề cần đặc biệt lưu ý.
Bị kích động gây thương tích có phải chịu trách nhiệm hình sự không?
Câu trả lời là có thể. Việc một người đang tức giận, bức xúc hoặc bị người khác chọc tức không đồng nghĩa với việc họ được quyền dùng vũ lực gây thương tích. Nếu hành vi gây thương tích đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm thì người thực hiện vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tuy nhiên, pháp luật hình sự có sự phân biệt giữa hành vi cố ý gây thương tích thông thường và hành vi gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Đây là một điểm rất quan trọng bởi trạng thái tinh thần của người thực hiện hành vi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định tội danh và mức hình phạt.
Do đó, không nên hiểu đơn giản rằng “bị người khác chửi trước thì đánh lại sẽ không phạm tội”. Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ phải xem xét toàn bộ diễn biến sự việc, nguyên nhân dẫn đến xô xát, mức độ khiêu khích của người bị hại, thời gian diễn ra sự việc và trạng thái tinh thần của người gây thương tích tại thời điểm thực hiện hành vi.
Thế nào là gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh?
“Bị kích động” và “bị kích động mạnh” không phải là hai khái niệm hoàn toàn giống nhau. Trong thực tế, một người có thể tức giận, nóng nảy hoặc bức xúc nhưng chưa chắc đã được xác định là đang ở trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh theo pháp luật hình sự.
Trạng thái tinh thần bị kích động mạnh thường phải xuất phát từ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của chính nạn nhân đối với người phạm tội hoặc đối với người thân thích của người phạm tội. Hành vi trái pháp luật đó phải có mối liên hệ trực tiếp với trạng thái tinh thần của người thực hiện hành vi gây thương tích.
Nói cách khác, không phải bất kỳ sự cãi vã, mâu thuẫn hoặc lời nói xúc phạm nào cũng đủ để xác định một người phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá mức độ tác động của sự việc đối với tâm lý của người thực hiện hành vi trong hoàn cảnh cụ thể.
Không phải cứ bị xúc phạm hoặc chọc tức là được xem là kích động mạnh
Đây là một trong những vấn đề dễ gây nhầm lẫn nhất. Trên thực tế, nhiều vụ việc bắt đầu từ những mâu thuẫn rất nhỏ như cãi nhau, chửi nhau, tranh chấp tiền bạc hoặc va chạm trong sinh hoạt. Sau đó một bên không kiềm chế được cảm xúc và đánh người còn lại.
Tuy nhiên, để được xem xét là phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, cần đánh giá cụ thể hành vi của người bị hại có tính chất như thế nào, mức độ nghiêm trọng ra sao và nó có thực sự khiến người thực hiện hành vi rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động mạnh hay không.
Nếu chỉ vì một câu nói khó nghe mà người đó chủ động tìm hung khí, quay lại tìm người bị hại sau một khoảng thời gian dài rồi gây thương tích thì việc chứng minh trạng thái kích động mạnh sẽ khó khăn hơn. Ngược lại, nếu hành vi trái pháp luật nghiêm trọng xảy ra ngay trước đó và tác động mạnh đến tinh thần khiến người thực hiện hành vi phản ứng tức thời thì đây có thể là yếu tố cần được xem xét.
Gây thương tích do bị kích động mạnh có thể bị xử lý về tội gì?
Trong trường hợp đủ dấu hiệu pháp lý, hành vi gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh có thể bị xử lý về Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Đây là tội danh có tính chất đặc thù bởi trạng thái tinh thần của người phạm tội là một dấu hiệu quan trọng để phân biệt với trường hợp cố ý gây thương tích thông thường.
So với hành vi cố ý gây thương tích không thuộc trường hợp kích động mạnh, việc chứng minh người thực hiện hành vi đang ở trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh có thể có ý nghĩa rất lớn đối với việc xác định tội danh và hình phạt. Vì vậy, trong quá trình giải quyết vụ án, diễn biến trước, trong và ngay sau khi xảy ra hành vi gây thương tích cần được làm rõ.
Mức độ thương tích có ảnh hưởng đến việc xử lý hình sự không?
Có. Tỷ lệ tổn thương cơ thể của người bị hại là một trong những căn cứ quan trọng khi xem xét trách nhiệm hình sự đối với hành vi gây thương tích.
Tuy nhiên, không thể chỉ nhìn vào tỷ lệ thương tích để kết luận người gây thương tích có phạm tội hay không. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xem xét trạng thái tinh thần của người thực hiện hành vi, nguyên nhân xảy ra sự việc, phương thức gây thương tích và các tình tiết khác của vụ án.
Trong trường hợp thuộc tội gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, mức độ tổn thương cơ thể của nạn nhân vẫn là yếu tố quan trọng để xác định người thực hiện hành vi có thuộc trường hợp phải chịu trách nhiệm hình sự hay không và phải chịu mức hình phạt như thế nào.
Nếu hai bên đánh nhau thì người bị kích động có được miễn trách nhiệm không?
Không đương nhiên. Việc hai bên cùng xảy ra xô xát không có nghĩa là người gây thương tích sẽ được miễn trách nhiệm hình sự vì cho rằng mình bị đối phương khiêu khích trước.
Cơ quan có thẩm quyền sẽ phải xác định ai là người có hành vi tấn công trước, hành vi của mỗi bên diễn ra như thế nào, mức độ nguy hiểm của hành vi, nguyên nhân dẫn đến xô xát và hậu quả thương tích thực tế.
Trong một số trường hợp, việc người bị hại có hành vi trái pháp luật trước đó có thể là tình tiết quan trọng để đánh giá trạng thái tinh thần của người gây thương tích. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người bị kích động được quyền sử dụng bất kỳ mức độ bạo lực nào để đáp trả.
Gây thương tích ngay sau khi bị đánh có khác với trả thù sau đó không?
Có thể có sự khác biệt rất lớn về mặt pháp lý. Thời điểm xảy ra hành vi gây thương tích và diễn biến tâm lý của người thực hiện hành vi là những yếu tố cần được xem xét.
Nếu một người vừa bị tấn công hoặc bị thực hiện hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, ngay trong lúc tinh thần bị tác động mạnh đã có hành vi phản ứng gây thương tích thì có thể đặt ra vấn đề về trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.
Ngược lại, nếu sự việc đã kết thúc, người đó có đủ thời gian bình tĩnh nhưng sau đó chủ động tìm kiếm người đã gây mâu thuẫn để đánh trả hoặc trả thù thì việc xác định trạng thái kích động mạnh sẽ phức tạp hơn. Khi đó, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét hành vi theo các quy định khác tùy vào tình tiết cụ thể.
Những yếu tố cần chứng minh khi cho rằng mình gây thương tích do bị kích động mạnh
Nếu người thực hiện hành vi cho rằng mình gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh thì việc trình bày đầy đủ diễn biến sự việc có ý nghĩa rất quan trọng.
Cần làm rõ nguyên nhân dẫn đến xô xát, hành vi trái pháp luật của người bị hại, mức độ nghiêm trọng của hành vi đó, thời điểm xảy ra hành vi và khoảng thời gian từ khi bị tác động đến khi người thực hiện hành vi gây thương tích.
Ngoài lời khai của những người liên quan, các tài liệu như hình ảnh camera, tin nhắn, ghi âm, video, lời khai của người làm chứng hoặc các tài liệu khác cũng có thể giúp làm rõ diễn biến thực tế. Đây là cơ sở để đánh giá liệu người thực hiện hành vi có thực sự rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động mạnh hay chỉ đơn thuần là tức giận và chủ động thực hiện hành vi gây thương tích.
Người bị hại có lỗi thì người gây thương tích có được giảm nhẹ không?
Hành vi của người bị hại có thể là một yếu tố được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án. Nếu người bị hại có hành vi trái pháp luật, xúc phạm, tấn công hoặc gây ra nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự việc thì đây có thể là tình tiết có ý nghĩa trong việc đánh giá trách nhiệm của người gây thương tích.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc người bị hại có lỗi với việc người gây thương tích được miễn trách nhiệm hình sự. Hai vấn đề này không hoàn toàn giống nhau.
Việc người bị hại có lỗi có thể ảnh hưởng đến việc xác định trạng thái tinh thần của người phạm tội, mức độ nguy hiểm của hành vi và các tình tiết được xem xét khi quyết định hình phạt. Nhưng người thực hiện hành vi vẫn phải chịu trách nhiệm tương ứng nếu hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Có phải cứ bị kích động mạnh thì mức án sẽ nhẹ hơn?
Không thể khẳng định một cách tuyệt đối. Việc xác định đúng tội danh là vấn đề quan trọng trước khi xem xét mức hình phạt.
Nếu đủ căn cứ xác định người thực hiện hành vi phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh thì pháp luật có quy định riêng về trách nhiệm hình sự và mức hình phạt. Tuy nhiên, Tòa án vẫn phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả thương tích, nguyên nhân xảy ra vụ việc và các tình tiết khác để quyết định hình phạt cụ thể.
Ngoài ra, trong quá trình giải quyết vụ án, người phạm tội có thể có những tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng khác. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào việc “bị kích động” để dự đoán chính xác mức án.
Gia đình cần làm gì khi người thân bị khởi tố vì gây thương tích?
Khi một người bị điều tra hoặc khởi tố liên quan đến hành vi gây thương tích, gia đình không nên chỉ tập trung vào việc thương lượng hoặc xin người bị hại rút đơn mà cần làm rõ toàn bộ diễn biến vụ việc.
Đặc biệt, nếu nguyên nhân gây thương tích xuất phát từ việc người bị hại có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng trước đó, gia đình cần chủ động thu thập và cung cấp những tài liệu có thể chứng minh diễn biến này. Những dữ liệu như camera, tin nhắn, video, ghi âm hoặc thông tin của người làm chứng có thể có giá trị trong việc làm rõ nguyên nhân vụ án.
Trong trường hợp vụ việc phức tạp, việc có luật sư tham gia từ giai đoạn sớm sẽ giúp đánh giá chính xác hơn về tội danh, chứng cứ và các tình tiết có lợi cho người bị buộc tội. Đặc biệt, luật sư có thể tập trung làm rõ liệu có đủ căn cứ xác định người thực hiện hành vi đang ở trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh hay không.
Kết luận
Gây thương tích trong trạng thái bị kích động vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc bị người khác xúc phạm, khiêu khích hoặc có hành vi trái pháp luật không đồng nghĩa với việc người gây thương tích đương nhiên được miễn trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu có căn cứ chứng minh người thực hiện hành vi rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của người bị hại thì đây có thể là yếu tố đặc biệt quan trọng để xác định tội danh và mức hình phạt.
Do đó, khi xảy ra vụ việc, cần đặc biệt chú ý đến toàn bộ diễn biến trước và trong thời điểm gây thương tích thay vì chỉ nhìn vào hậu quả cuối cùng. Việc xác định đúng nguyên nhân, trạng thái tinh thần, hành vi của người bị hại, tỷ lệ thương tích và các chứng cứ liên quan có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hướng xử lý vụ án.
Nếu đang bị điều tra hoặc có người thân bị xử lý về hành vi gây thương tích, việc đánh giá hồ sơ và chứng cứ ngay từ giai đoạn đầu là rất quan trọng. Không nên chủ quan cho rằng “bị kích động nên không phạm tội”, nhưng cũng không nên bỏ qua tình tiết kích động mạnh nếu thực tế vụ việc có căn cứ chứng minh.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ
Văn phòng Luật Công Tâm
Địa chỉ: Tầng 6, số 141 Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô, Hà Nội.
Hotline hỗ trợ 24/7: 0972 810 901 – 0969 545 660
Website Luật Công Tâm
Email: [email protected]
