Sau khi bản án hình sự có hiệu lực pháp luật và người bị kết án nhận được quyết định thi hành án phạt tù, nhiều gia đình rơi vào tình trạng đặc biệt khó khăn khi người phải chấp hành án đang mắc bệnh, phải điều trị dài ngày, vừa trải qua phẫu thuật hoặc sức khỏe suy giảm nghiêm trọng. Câu hỏi thường được đặt ra là: “Đang bị bệnh có phải đi chấp hành án ngay không?”, “Có thể xin hoãn chấp hành án phạt tù để chữa bệnh không?”, “Bệnh như thế nào mới được coi là bệnh nặng?”
Không ít người hiểu rằng chỉ cần có giấy xác nhận đang điều trị tại bệnh viện là có thể xin hoãn thi hành án. Ngược lại, có gia đình cho rằng khi bản án đã có hiệu lực thì dù người bị kết án đang mắc bệnh nặng cũng bắt buộc phải vào trại giam ngay. Cả hai cách hiểu này đều chưa đầy đủ.
Pháp luật hình sự Việt Nam có cơ chế hoãn chấp hành hình phạt tù đối với một số trường hợp đặc biệt. Trong đó, người bị xử phạt tù mà bị bệnh nặng có thể được xem xét hoãn chấp hành hình phạt tù cho đến khi sức khỏe được hồi phục. Tuy nhiên, đây không phải cơ chế để bất kỳ người bị kết án nào đang có bệnh cũng được tự động hoãn thi hành án. Tình trạng bệnh phải được chứng minh bằng hồ sơ y tế và đáp ứng điều kiện pháp luật.
Đặc biệt, cần phân biệt hoãn chấp hành hình phạt tù với tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù. Hoãn áp dụng đối với người chưa bắt đầu chấp hành án phạt tù; còn tạm đình chỉ được đặt ra khi người bị kết án đã vào chấp hành hình phạt tù nhưng sau đó phát sinh căn cứ để tạm thời đưa họ ra khỏi cơ sở giam giữ. Vậy bệnh đến mức nào thì được hoãn chấp hành án? Ai có quyền đề nghị? Hồ sơ cần chuẩn bị những gì? Được hoãn trong bao lâu? Khi khỏi bệnh có phải tiếp tục đi tù không? Luật Công Tâm phân tích cụ thể dưới đây.
Hoãn chấp hành án phạt tù để chữa bệnh là gì? Không phải cứ có bệnh là được hoãn
Điều 67 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định về hoãn chấp hành hình phạt tù. Theo đó, người bị xử phạt tù có thể được hoãn chấp hành hình phạt trong một số trường hợp luật định, trong đó có trường hợp bị bệnh nặng thì được hoãn cho đến khi sức khỏe được hồi phục. Cần hiểu đúng rằng đây là việc tạm thời chưa buộc người bị kết án phải vào chấp hành hình phạt tù, chứ không phải miễn hình phạt tù hoặc xóa bỏ bản án.
Ví dụ, ông A bị Tòa án tuyên phạt 03 năm tù. Bản án đã có hiệu lực và Tòa án đã ra quyết định thi hành án. Tuy nhiên, trước thời điểm phải đi chấp hành án, ông A mắc bệnh nặng và tình trạng sức khỏe chưa bảo đảm để chấp hành án. Nếu đáp ứng điều kiện pháp luật và có căn cứ y tế hợp lệ, ông A có thể được xem xét hoãn chấp hành hình phạt tù để điều trị.
Trong thời gian được hoãn, bản án vẫn có hiệu lực. Hình phạt 03 năm tù không biến mất. Khi căn cứ hoãn không còn, người bị kết án về nguyên tắc vẫn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ chấp hành án theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Đây là điểm rất quan trọng bởi nhiều gia đình nhầm tưởng “hoãn được vài năm thì án sẽ tự hết”. Không phải như vậy. Đồng thời, việc đang điều trị bệnh cũng không đồng nghĩa đương nhiên được hoãn. Những bệnh thông thường như cảm cúm, đau dạ dày, viêm xoang, huyết áp có thể kiểm soát, đau xương khớp thông thường hoặc những bệnh vẫn có khả năng điều trị trong điều kiện chấp hành án không mặc nhiên đáp ứng căn cứ “bị bệnh nặng”. Vấn đề pháp lý cần chứng minh không chỉ là “người này có bệnh”, mà là “tình trạng bệnh có thuộc trường hợp đủ điều kiện để hoãn chấp hành hình phạt tù theo quy định hay không”.
Bệnh như thế nào mới có thể được xem xét hoãn chấp hành hình phạt tù?
Đây thường là phần khó nhất của hồ sơ. Theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 01/2007/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC, “bị bệnh nặng” được hiểu theo hướng người bị kết án mắc bệnh đến mức không thể đi chấp hành hình phạt tù và nếu bắt đi chấp hành hình phạt tù sẽ nguy hiểm đến tính mạng, đồng thời phải có kết luận của cơ sở y tế có thẩm quyền theo hướng dẫn. Nghị quyết đưa ra những ví dụ như ung thư giai đoạn cuối, xơ gan cổ chướng, lao nặng độ 4 kháng thuốc, bại liệt, suy tim độ 3 trở lên, suy thận độ 4 trở lên, HIV chuyển giai đoạn AIDS đang có nhiễm trùng cơ hội và tiên lượng xấu… Điều đáng lưu ý là không nên hiểu danh sách ví dụ này theo kiểu: không mắc đúng tên một trong những bệnh trên thì chắc chắn không được hoãn. Việc xem xét phải căn cứ vào tình trạng bệnh thực tế, mức độ nghiêm trọng, khả năng chấp hành hình phạt tù và tài liệu chuyên môn của cơ sở y tế có thẩm quyền.
Ví dụ, hai người cùng mắc bệnh tim nhưng mức độ hoàn toàn khác nhau. Một người đang điều trị ổn định, sinh hoạt và lao động bình thường; người còn lại suy tim nghiêm trọng, thường xuyên cấp cứu, cần can thiệp chuyên sâu và việc đi chấp hành án tại thời điểm đó có thể đe dọa tính mạng. Không thể chỉ dựa vào tên bệnh “tim” để đánh giá hai trường hợp giống nhau.
Tương tự, việc vừa trải qua một ca phẫu thuật lớn cũng không tự động làm phát sinh quyền được hoãn cho đến khi người bệnh cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét hồ sơ điều trị, tình trạng sau phẫu thuật, tiên lượng và các tài liệu chuyên môn khác. Vì vậy, trong hồ sơ xin hoãn, giấy xác nhận bệnh phải phản ánh được mức độ nghiêm trọng của tình trạng sức khỏe, chứ không chỉ là một đơn thuốc hoặc giấy khám bệnh ghi tên bệnh. Một hồ sơ chỉ có vài tờ đơn thuốc ngoại trú nhưng đơn xin hoãn lại khẳng định người bị kết án đang “bệnh rất nặng, không thể chấp hành án” sẽ khó có sức thuyết phục nếu không có tài liệu y tế tương ứng.
Muốn xin hoãn chấp hành án để chữa bệnh phải chuẩn bị hồ sơ như thế nào?
Trong thực tế, rất nhiều hồ sơ gặp khó khăn không phải vì người bị kết án hoàn toàn không có căn cứ, mà vì tài liệu chứng minh tình trạng bệnh chưa đầy đủ hoặc không đúng trọng tâm. Trước tiên cần chuẩn bị đơn đề nghị hoãn chấp hành hình phạt tù, trong đó trình bày rõ thông tin người bị kết án, bản án, hình phạt phải chấp hành, quyết định thi hành án nếu đã được ban hành, tình trạng sức khỏe hiện tại và căn cứ đề nghị hoãn. Nội dung đơn không nên chỉ viết chung chung rằng: “Tôi sức khỏe yếu, đề nghị cho tôi ở ngoài chữa bệnh”. Cần trình bày cụ thể quá trình phát hiện bệnh, bệnh viện đang điều trị, thời gian nhập viện, phương pháp điều trị, tình trạng hiện tại và lý do cho rằng chưa đủ sức khỏe để chấp hành án.
Quan trọng nhất vẫn là hồ sơ y tế. Tùy từng trường hợp, hồ sơ có thể bao gồm bệnh án, giấy ra viện, kết quả xét nghiệm, kết quả chẩn đoán hình ảnh, tài liệu phẫu thuật, đơn thuốc, lịch tái khám, giấy chuyển viện và đặc biệt là kết luận chuyên môn của cơ sở y tế có thẩm quyền thể hiện mức độ bệnh. Nếu người bị kết án đã điều trị tại nhiều bệnh viện, cần sắp xếp tài liệu theo trình tự thời gian để cơ quan xem xét dễ dàng nhận thấy diễn biến bệnh. Không nên nộp một tập giấy tờ lộn xộn gồm hàng chục kết quả khám nhưng không thể hiện được bệnh hiện tại đang ở mức độ nào.
Ngoài hồ sơ bệnh, nên chuẩn bị bản sao bản án, quyết định thi hành án và các tài liệu nhân thân có liên quan. Tùy từng vụ việc, những tài liệu khác có thể được yêu cầu hoặc có giá trị hỗ trợ quá trình xem xét. Theo Luật Thi hành án hình sự 2019, đối với người đang được tại ngoại, sau khi có quyết định thi hành án phạt tù, nếu có căn cứ thuộc trường hợp được hoãn theo Bộ luật Hình sự thì Chánh án Tòa án đã ra quyết định thi hành án xem xét, quyết định việc hoãn chấp hành án phạt tù theo quy định. Do đó, gia đình không nên gửi đơn tràn lan đến nhiều cơ quan với hy vọng “nơi nào đồng ý trước thì được”. Cần xác định đúng cơ quan, đúng thẩm quyền và xây dựng hồ sơ tập trung vào căn cứ pháp luật thực sự.
Được hoãn để chữa bệnh trong bao lâu? Khỏi bệnh có phải đi chấp hành án không?
Đối với căn cứ bệnh nặng, điểm a khoản 1 Điều 67 Bộ luật Hình sự quy định người bị xử phạt tù “bị bệnh nặng thì được hoãn cho đến khi sức khỏe được hồi phục”. Như vậy, đây không phải trường hợp pháp luật mặc định cho hoãn đúng 03 tháng, 06 tháng hay 01 năm đối với mọi người. Căn cứ hoãn gắn trực tiếp với tình trạng sức khỏe. Điều đó đồng thời có nghĩa người được hoãn phải chấp hành các nghĩa vụ trong thời gian hoãn và chịu sự quản lý theo quy định. Việc được hoãn không đồng nghĩa người bị kết án có thể tùy ý thay đổi nơi cư trú, cắt liên lạc với cơ quan quản lý hoặc lợi dụng thời gian chữa bệnh để trốn tránh thi hành án. Khi sức khỏe đã hồi phục và lý do hoãn không còn, người bị kết án phải chấp hành hình phạt tù theo quy định. Nếu người đó cố tình trốn tránh sau khi không còn căn cứ hoãn, hậu quả pháp lý có thể nghiêm trọng hơn.
Ví dụ, ông B được hoãn do mắc bệnh nặng cần điều trị. Sau một thời gian, tình trạng sức khỏe ổn định, đủ điều kiện chấp hành án. Khi cơ quan có thẩm quyền thực hiện các thủ tục tiếp theo, ông B không thể lấy lý do “trước đây Tòa đã cho tôi hoãn” để từ chối chấp hành án.
Đặc biệt, người đang được hoãn không nên giả bệnh, làm giả hồ sơ bệnh án hoặc sử dụng giấy tờ y tế không đúng sự thật. Đây không chỉ có thể dẫn tới việc không được chấp nhận hoặc bị xử lý về việc chấp hành án mà tùy hành vi cụ thể còn có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý khác. Cơ chế hoãn thi hành án vì bệnh nặng mang ý nghĩa nhân đạo, nhằm bảo đảm người bị kết án trong tình trạng sức khỏe đặc biệt nghiêm trọng có điều kiện điều trị. Nó không phải “kẽ hở” để trì hoãn bản án vô thời hạn.
Đã vào trại giam rồi mới phát hiện bệnh nặng thì có xin “hoãn” để ra ngoài chữa bệnh được không?
Đây là tình huống phải phân biệt rất rõ. Hoãn chấp hành hình phạt tù áp dụng khi người bị kết án chưa bắt đầu chấp hành hình phạt tù. Nếu người đó đã vào cơ sở giam giữ và đang chấp hành án thì về mặt pháp lý không còn đặt vấn đề “hoãn” theo nghĩa ban đầu nữa. Khi người đang chấp hành án phạt tù mắc bệnh nặng, vấn đề cần xem xét là tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù.
Điều 68 Bộ luật Hình sự 2015 quy định người đang chấp hành hình phạt tù mà thuộc một trong các trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 67 có thể được tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù.
Hai khái niệm này rất dễ bị nhầm: Chưa vào chấp hành án + phát sinh căn cứ luật định → xem xét HOÃN. Đang ở trong quá trình chấp hành án + phát sinh căn cứ luật định → xem xét TẠM ĐÌNH CHỈ. Sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ quan có thẩm quyền, trình tự, hồ sơ và cách xây dựng đề nghị. Vì vậy, khi người thân đang ở trại giam mà gia đình muốn “xin hoãn để về chữa bệnh”, trước hết phải xác định lại đúng yêu cầu pháp lý là đề nghị tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù vì lý do bệnh nặng, nếu đáp ứng điều kiện. Đối với người đang chấp hành án, tình trạng sức khỏe còn được theo dõi và đánh giá trong hệ thống thi hành án hình sự. Gia đình có tài liệu y tế quan trọng về bệnh nền, tiền sử điều trị hoặc tình trạng đặc biệt nên cung cấp theo đúng trình tự để phục vụ việc xem xét. Việc sử dụng đúng thuật ngữ không chỉ mang tính hình thức. Một lá đơn đề nghị sai hoàn toàn cơ chế pháp lý có thể khiến gia đình mất thời gian trong khi tình trạng sức khỏe của người chấp hành án đang cần được xử lý khẩn trương.
Có phải chỉ bệnh nặng mới được hoãn chấp hành án phạt tù không?
Điều 67 Bộ luật Hình sự còn quy định một số trường hợp khác có thể được hoãn chấp hành hình phạt tù khi đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định. Ngoài trường hợp bị bệnh nặng cho đến khi sức khỏe hồi phục, phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi có thể được hoãn đến khi con đủ 36 tháng tuổi. Người là lao động duy nhất trong gia đình mà nếu phải chấp hành án ngay sẽ làm gia đình gặp khó khăn đặc biệt cũng có thể được xem xét hoãn đến 01 năm, trừ trường hợp bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội khác là tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Người bị kết án về tội phạm ít nghiêm trọng do nhu cầu công vụ cũng có thể được hoãn đến 01 năm.
Như vậy, khi xem xét một hồ sơ cụ thể, không nên chỉ hỏi người bị kết án có bệnh hay không. Có trường hợp tình trạng bệnh chưa đáp ứng tiêu chuẩn bệnh nặng nhưng người đó lại có một căn cứ hoãn khác theo Điều 67 BLHS. Ngược lại, mỗi căn cứ có điều kiện và giới hạn riêng, không thể ghép một cách tùy tiện. Ví dụ, một người là lao động duy nhất nhưng bị kết án về loại tội thuộc trường hợp pháp luật loại trừ thì không thể chỉ dựa vào hoàn cảnh gia đình để yêu cầu hoãn. Do đó, trước khi lập đơn, cần rà soát toàn bộ bản án, loại tội phạm, hoàn cảnh nhân thân và tình trạng thực tế để xác định căn cứ nào là căn cứ pháp lý mạnh nhất.
Toà án không chấp nhận cho hoãn phạt tù vì bệnh thì làm gì?
Không phải cứ nộp đơn là chắc chắn được hoãn. Nếu hồ sơ y tế chưa chứng minh được người bị kết án thuộc trường hợp bệnh nặng theo quy định, cơ quan có thẩm quyền có thể không chấp nhận đề nghị. Khi đó, việc cần làm không phải liên tục gửi lại cùng một bộ hồ sơ mà phải xác định vì sao căn cứ chưa đáp ứng. Nếu tình trạng bệnh thực tế nghiêm trọng nhưng giấy tờ chỉ là kết quả khám thông thường, người bệnh cần được thăm khám, điều trị và đánh giá tại cơ sở y tế phù hợp. Hồ sơ phải phản ánh trung thực tình trạng sức khỏe thực tế.
Nếu bệnh tiến triển nặng hơn sau lần đề nghị trước, các tài liệu y tế mới có thể làm thay đổi căn cứ xem xét. Ví dụ, thời điểm đầu bệnh đang được kiểm soát nhưng sau đó xuất hiện biến chứng nghiêm trọng, nhập viện dài ngày hoặc phải thực hiện điều trị chuyên sâu. Đây là tình tiết mới cần được chứng minh bằng tài liệu chuyên môn. Tuyệt đối không vì muốn được hoãn mà tìm cách mua giấy xác nhận bệnh, sửa bệnh án hoặc nhờ người ghi tình trạng bệnh không đúng thực tế. Hồ sơ y tế không chỉ được nhìn bằng một tờ giấy; khi cần thiết, cơ quan có thẩm quyền có thể xác minh thông tin. Trong những trường hợp sức khỏe thực sự nguy cấp, việc chuẩn bị hồ sơ càng cần nhanh nhưng phải đúng và thật.
Luật sư có thể hỗ trợ gì khi xin hoãn chấp hành án để chữa bệnh?
Một trong những sai lầm phổ biến là gia đình chỉ tìm luật sư để “viết giúp một lá đơn xin hoãn”. Trong khi đó, lá đơn thường không phải phần khó nhất. Vấn đề quan trọng là đánh giá người bị kết án có thực sự thuộc trường hợp được hoãn hay không và hồ sơ nào chứng minh được căn cứ đó.
Luật sư có thể rà soát bản án, quyết định thi hành án, thời điểm phải chấp hành án và toàn bộ tài liệu y tế để xác định căn cứ áp dụng Điều 67 BLHS. Nếu hồ sơ bệnh chưa thể hiện đầy đủ mức độ nghiêm trọng, luật sư có thể hướng dẫn gia đình chuẩn bị đúng loại tài liệu cần thiết theo quy định, thay vì nộp hàng chục giấy tờ nhưng không chứng minh được vấn đề trọng tâm.
Tiếp đó, luật sư có thể xây dựng đơn đề nghị theo hướng gắn từng tình tiết sức khỏe với căn cứ pháp luật, sắp xếp hồ sơ y tế theo diễn biến điều trị và làm việc với cơ quan có thẩm quyền trong phạm vi pháp luật cho phép. Nếu người bị kết án đã bắt đầu chấp hành hình phạt tù, luật sư sẽ xác định lại đúng cơ chế là tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù thay vì tiếp tục xin hoãn. Đặc biệt, luật sư không thể và không nên cam kết kiểu “chắc chắn xin được hoãn”. Quyết định cuối cùng thuộc cơ quan có thẩm quyền sau khi đánh giá các điều kiện luật định. Vai trò của luật sư là bảo đảm trường hợp có căn cứ chính đáng được trình bày đầy đủ, đúng pháp luật và bằng những chứng cứ có giá trị.
Bệnh nặng có thể được hoãn đi chấp hành án, nhưng phải chứng minh được hồ sơ y tế có giá trị.
Người bị kết án phạt tù mà bị bệnh nặng có thể được xem xét hoãn chấp hành hình phạt tù cho đến khi sức khỏe hồi phục theo Điều 67 Bộ luật Hình sự. Đây là chính sách nhân đạo của pháp luật nhằm bảo đảm quyền được điều trị của người có tình trạng sức khỏe đặc biệt nghiêm trọng.Tuy nhiên, có bệnh không đồng nghĩa với bệnh nặng theo điều kiện hoãn chấp hành hình phạt tù. Việc xem xét phải dựa trên mức độ bệnh, khả năng chấp hành án và tài liệu của cơ sở y tế có thẩm quyền.Nếu người bị kết án chưa vào chấp hành hình phạt tù, có thể xem xét cơ chế hoãn khi đáp ứng điều kiện. Nếu người đó đã vào chấp hành án rồi mới mắc bệnh nặng, vấn đề pháp lý tương ứng là tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù theo Điều 68 BLHS.
Quan trọng hơn, hoãn không phải miễn án. Khi sức khỏe hồi phục và căn cứ hoãn không còn, người bị kết án vẫn phải chấp hành hình phạt theo quy định.Vì vậy, nếu người thân vừa nhận quyết định thi hành án nhưng đang điều trị bệnh nghiêm trọng, gia đình không nên chờ đến sát ngày phải chấp hành án mới bắt đầu tìm hồ sơ. Hãy rà soát ngay bản án – quyết định thi hành án – bệnh án – giấy ra viện – kết quả điều trị – kết luận chuyên môn về tình trạng sức khỏe để xác định có đủ căn cứ đề nghị hoãn hay không.
Thông tin liên hệ
🏢 Địa chỉ: Tầng 6, số 141 Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô, Hà Nội.
📞 Hotline hỗ trợ 24/7: 0972 810 901 – 0969 545 660
📧 Email: [email protected]
