Những trường hợp không được tạm giữ hình sự để điều tra – đọc ngay để biết!

Nhiều người cho rằng chỉ cần bị tố giác hoặc bị nghi ngờ liên quan đến một vụ việc thì cơ quan công an có thể tạm giữ hình sự để điều tra. Đây là suy nghĩ chưa chính xác và khiến không ít người hoang mang khi làm việc với cơ quan chức năng. Trên thực tế, pháp luật quy định rất chặt chẽ về các điều kiện áp dụng biện pháp tạm giữ. Không phải bất kỳ ai cũng có thể bị tạm giữ hình sự. Dưới đây là những trường hợp mà cơ quan tiến hành tố tụng không được áp dụng biện pháp tạm giữ.

MỤC LỤC BÀI VIẾT

Người thực hiện hành vi nhưng không cấu thành tội phạm hình sự

Một trong những điều kiện để áp dụng tạm giữ hình sự là phải có dấu hiệu của tội phạm. Nếu hành vi xảy ra trên thực tế nhưng không đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự thì không có căn cứ áp dụng biện pháp tạm giữ.

Tạm giữ hình sự chỉ được áp dụng khi một người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang, đang bị truy nã hoặc người phạm tội tự thú, đầu thú nhằm phục vụ cho một vụ án hình sự. Trên thực tế, nhiều vụ việc ban đầu bị hiểu nhầm là hành vi phạm tội nhưng sau khi xác minh lại chỉ là vi phạm hành chính, tranh chấp dân sự hoặc quan hệ kinh tế. Trong những trường hợp này, cơ quan điều tra không được sử dụng biện pháp tạm giữ hình sự để xử lý.

Không thuộc các trường hợp bắt người theo quy định của pháp luật

Tạm giữ hình sự thường gắn liền với việc bắt người trong các trường hợp luật định. Vì vậy, nếu việc bắt người không thuộc các căn cứ mà pháp luật cho phép thì không thể áp dụng biện pháp tạm giữ.

Các trường hợp được phép bắt người để phục vụ tố tụng hình sự đều được quy định cụ thể như:

Bắt người phạm tội quả tang.
Người phạm tội tự thú, đầu thú.
Bắt người trong trường hợp khẩn cấp hoặc đang bị truy nã.

Nếu một cá nhân không thuộc các trường hợp nêu trên thì việc tạm giữ để điều tra sẽ không có cơ sở pháp lý. Đây là lý do nhiều người dù bị tố cáo hoặc bị nghi ngờ nhưng vẫn không bị tạm giữ vì chưa đủ điều kiện luật định.

Người dưới 18 tuổi thuộc trường hợp pháp luật hạn chế áp dụng biện pháp tạm giữ

Đối với người dưới 18 tuổi, pháp luật tố tụng hình sự áp dụng nguyên tắc bảo vệ đặc biệt. Việc tạm giữ chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật sự cần thiết và phải xem xét rất nhiều yếu tố liên quan đến độ tuổi, nhân thân và tính chất hành vi.

Cơ quan tiến hành tố tụng phải ưu tiên các biện pháp ít nghiêm khắc hơn trước khi xem xét áp dụng biện pháp tạm giữ.

Trong nhiều trường hợp, mặc dù có dấu hiệu vi phạm nhưng người dưới 18 tuổi vẫn không bị tạm giữ do:

Hành vi có tính chất ít nghiêm trọng.
Có người giám hộ quản lý.
Không có nguy cơ bỏ trốn hoặc cản trở việc giải quyết vụ án.

Đây là chính sách nhân đạo nhằm tạo điều kiện cho người chưa thành niên được giáo dục và sửa chữa sai lầm.

Người thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự một cách rõ ràng

Pháp luật hình sự quy định một số trường hợp người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm nhưng được miễn trách nhiệm hình sự.

Một số trường hợp thường gặp gồm:

Người tự nguyện ngăn chặn hậu quả xảy ra.
Người tự thú, khai báo đầy đủ và lập công lớn.
Người phạm tội lần đầu thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Có quyết định đại xá hoặc căn cứ miễn trách nhiệm hình sự khác theo Bộ luật Hình sự.

Khi những căn cứ này đã được xác định rõ ràng, cơ quan tiến hành tố tụng phải cân nhắc rất thận trọng trước khi áp dụng các biện pháp hạn chế quyền tự do của công dân..

Vì sao nhiều người hiểu nhầm về biện pháp tạm giữ?

Nguyên nhân phổ biến là do nhiều người đồng nhất giữa việc bị mời làm việc, bị triệu tập và bị tạm giữ hình sự.

Thực tế, cơ quan điều tra hoàn toàn có thể mời một người đến làm việc để xác minh thông tin mà không áp dụng bất kỳ biện pháp ngăn chặn nào.

Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định thì việc tạm giữ mới được thực hiện. Vì vậy, không phải cứ bị tố giác hoặc bị nghi ngờ là sẽ bị tạm giữ để điều tra.

Vai trò của luật sư trong các vụ án áp dụng biện pháp tạm giữ

Trong các vụ việc có dấu hiệu tạm giữ hình sự. Luật sư có thể hỗ trợ:

Đánh giá căn cứ pháp lý của việc tạm giữ theo quy định của pháp luật.
Phân tích hành vi có thực sự cấu thành tội phạm hay không
Thu thập, cung cấp tài liệu và chứng cứ chứng minh người bị giữ không thuộc trường hợp phải áp dụng biện pháp tạm giữ.
Kiến nghị cơ quan tiến hành tố tụng xem xét lại căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn.
Đề nghị hủy bỏ hoặc thay đổi biện pháp tạm giữ
Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ trong quá trình làm việc với cơ quan điều tra.

Kết luận

Không phải mọi trường hợp bị tố giác hoặc bị nghi ngờ liên quan đến một vụ việc đều có thể bị tạm giữ hình sự để điều tra. Người thực hiện hành vi không cấu thành tội phạm, người không thuộc các trường hợp bắt người theo luật định, người dưới 18 tuổi thuộc trường hợp được bảo vệ đặc biệt hoặc người có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự rõ ràng đều là những trường hợp pháp luật hạn chế hoặc không cho phép áp dụng biện pháp tạm giữ. Hiểu rõ những quy định này sẽ giúp người dân bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời tránh những lo lắng không cần thiết khi làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng.