Nhiều người cho rằng nếu giao “ma túy giả”, “hàng trắng giả” thì vì không có chất ma túy thật nên sẽ không phạm tội. Đây là cách hiểu không chính xác và có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý rất nghiêm trọng.

Thực tế, pháp luật hình sự không chỉ xem xét vật được giao là thật hay giả mà còn đánh giá ý chí phạm tội, mục đích thực hiện hành vi, nhận thức của các bên và toàn bộ diễn biến của giao dịch.

Ví dụ, A nhận của B 200 triệu đồng để bán 02 bánh “hàng trắng”. Tuy nhiên, A biết rõ đó chỉ là bột mì ép khuôn nhưng vẫn giao cho B để chiếm đoạt tiền. Trong trường hợp này, A có phạm tội mua bán trái phép chất ma túy hay phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản?

Đây là vấn đề đã được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn cụ thể. Dưới đây là những quy định quan trọng bạn cần biết.

MỤC LỤC BÀI VIẾT

Thỏa thuận mua bán ma túy nhưng giao hàng giả có phải lúc nào cũng phạm tội ma túy?

Việc xác định tội danh không chỉ phụ thuộc vào việc hàng hóa giao có phải là ma túy thật hay không, mà còn phải xem xét mục đích và nhận thức của từng người tham gia giao dịch.

Theo Công văn số 89/TANDTC-PC ngày 30/6/2020 của Tòa án nhân dân tối cao giải đáp một số vướng mắc trong xét xử, có hai trường hợp thường gặp:

Trường hợp thứ nhất

Các bên đều nhận thức và tin rằng đối tượng giao dịch là ma túy thật.

Nếu có đủ căn cứ chứng minh hành vi mua bán trái phép chất ma túy thì người thực hiện hành vi vẫn có thể bị xử lý về Tội mua bán trái phép chất ma túy, mặc dù sau đó xác định vật giao dịch không phải là ma túy.

Việc đánh giá còn phụ thuộc vào từng tình tiết cụ thể của vụ án và giai đoạn thực hiện tội phạm.

Khi nào người bán bị xử lý về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản?

Đây là trường hợp rất phổ biến trong thực tế.

Ví dụ:

A biết rõ mình không có ma túy.
A chuẩn bị bột mì, bột đá hoặc chất khác có hình dạng giống ma túy.
A cố ý làm cho B tin rằng đó là ma túy thật.
Sau khi nhận tiền, A giao “hàng giả” nhằm chiếm đoạt tài sản.

Trong trường hợp này, mục đích của A ngay từ đầu không phải mua bán ma túy mà là dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tiền của B.

Do đó, A sẽ bị xem xét xử lý về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Các dấu hiệu của tội phạm gồm:

Có hành vi gian dối.
Làm người bị hại tin tưởng.
Người bị hại tự nguyện giao tài sản.
Mục đích cuối cùng là chiếm đoạt tài sản.

Đây chính là bản chất của hành vi lừa đảo.

Người mua có bị xử lý về tội phạm ma túy không?

Có thể. Nếu người mua tin rằng mình đang mua ma túy thật, có đầy đủ ý thức thực hiện giao dịch mua bán trái phép chất ma túy thì hành vi của họ vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội phạm ma túy theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Nói cách khác:

Người bán có thể phạm Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, còn người mua vẫn có thể bị xử lý về tội phạm ma túy nếu có đủ căn cứ chứng minh yếu tố lỗi và hành vi phạm tội.

Việc hai bên bị xử lý về hai tội danh khác nhau hoàn toàn có thể xảy ra trong cùng một vụ án.

Căn cứ pháp lý và hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao

Việc giải quyết những vụ án này được thực hiện trên cơ sở:

Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về tội phạm ma túy, đặc biệt là Tội mua bán trái phép chất ma túy.
Công văn số 89/TANDTC-PC ngày 30/6/2020 của Tòa án nhân dân tối cao, hướng dẫn giải đáp nghiệp vụ đối với trường hợp giao dịch ma túy nhưng bên bán giao chất không phải là ma túy nhằm chiếm đoạt tài sản.

Đây là căn cứ quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng xác định đúng bản chất vụ án.

Vì sao “ý thức chủ quan” quyết định tội danh?

Trong luật hình sự, lỗi và mục đích phạm tội là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án sẽ đánh giá:

Người bán có biết hàng mình giao là giả hay không?
Mục đích là bán ma túy hay lừa lấy tiền?
Người mua có tin đó là ma túy thật không?
Hai bên đã thỏa thuận như thế nào?
Tiền đã giao hay chưa?
Việc giao nhận đã hoàn thành hay mới dừng ở giai đoạn chuẩn bị?
Có hành vi che giấu, ngụy trang hay tạo lòng tin để chiếm đoạt tài sản hay không?

Chỉ khi đánh giá toàn bộ các yếu tố này, cơ quan tiến hành tố tụng mới xác định đúng tội danh.

Vì vậy, không thể kết luận rằng “giao hàng giả thì không phạm tội”.

Vai trò của luật sư trong các vụ án ma túy có yếu tố hàng giả

Những vụ án liên quan đến giao dịch ma túy nhưng có yếu tố “hàng giả” thường rất phức tạp vì dễ nhầm lẫn giữa tội phạm về ma túy và tội xâm phạm sở hữu.

Luật sư có thể hỗ trợ:

Phân tích bản chất pháp lý của hành vi.
Đánh giá đúng dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Xác định mục đích và ý thức chủ quan của từng người.
Thu thập chứng cứ có lợi cho người bị buộc tội.
Tham gia hỏi cung, đối chất và tranh tụng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của thân chủ.
Kiến nghị áp dụng đúng tội danh và đúng quy định của pháp luật.

Việc có luật sư tham gia ngay từ giai đoạn điều tra giúp hạn chế nguy cơ định sai tội danh hoặc áp dụng khung hình phạt không phù hợp.

Kết luận

Thỏa thuận mua bán ma túy nhưng bên bán giao “hàng giả” không đồng nghĩa với việc đương nhiên không phạm tội.

Tùy từng trường hợp cụ thể:

Người bán có thể bị xử lý về Tội mua bán trái phép chất ma túy hoặc Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Người mua vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm ma túy nếu có đủ căn cứ chứng minh họ nhận thức rõ mục đích giao dịch là mua bán ma túy.

Do đó, việc xác định đúng ý thức chủ quan, mục đích phạm tội và diễn biến của hành vi có ý nghĩa quyết định trong việc định tội danh và khung hình phạt. Nếu bạn hoặc người thân đang vướng vào vụ án có tình tiết tương tự, nên tham khảo ý kiến luật sư ngay từ giai đoạn đầu để được tư vấn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách hiệu quả.